ΤΑΞΙΔΙ ΜΕ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ…

Ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος (ΚΚΣ), που λειτούργησε από το 1905 μέχρι το 1951 κάλυπτε μια διαδρομή από την Αμμόχωστο στα ανατολικά μέχρι τη Μόρφου στα δυτικά περνώντας από τη Λευκωσία. Από τη Μόρφου το τρίτο τμήμα κατέληγε στο νότιο τερματικό σταθμό της Ευρύχου. Ενδιάμεσα έκανε στάση σε διάφορα χωριά.

Από εκείνο τον σταθμό απέμεινε μόνο το κυρίως κτίριο, που συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων

Λίγα λεπτά προτού ηχήσουν οι  σειρήνες  και μαύρα σύννεφα ξεπηδήσουν από την καπνοδόχο, άνδρες, γυναίκες και παιδιά βρίσκονται στο σταθμό του τρένου.  Ωσότου να περάσει η ώρα, πολλοί είναι αυτοί που ξεφυλλίζουν τις φυλλάδες απολαμβάνοντας το καφεδάκι τους. Τα παιδιά είναι αυτά που εκδηλώνουν τον ενθουσιασμό και τη χαρά τους που πρόκειται να ταξιδέψουν για πρώτη φορά με την ατμομηχανή. Οι μεγαλύτεροι, περισσότερο συγκρατημένοι ωστόσο, δεν μπορούν να κρύψουν την αγωνία τους και όλο συζητούν το μεγάλο αυτό γεγονός. Επιπλέον πολύ περισσότεροι είναι αυτοί που συνωστίζονται από νωρίς κάτω από γέφυρες για να θαυμάσουν αυτές τις ατμομηχανές.

Ο κυπριακός σιδηρόδρομος ξεκινά τη δική του ιστορική διαδρομή με φόντο την κυπριακή κοινωνία.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Κ.Κ.Σ.-ΚΥΠΡΙΑΚΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΣ 1905-1951 |CGR-Cyprus Government Railway

Η δημιουργία του Κυβερνητικού Κυπριακού σιδηροδρόμου υπήρξε  ιδέα των αποικιοκρατών, η οποία έμελλε να γίνει απαραίτητη για τον τότε κυρίως αγροτικό πληθυσμό της Κύπρου και αύξηση του εμπορίου. Η δημιουργία ενός σιδηρόδρομου θα βοηθούσε σε τεράστιο βαθμό την μεταφορά προϊόντων παραγωγής για εξαγωγή από τις διάφορες περιοχές της Κύπρου προς το λιμάνι της Αμμοχώστου. Ένα επαρκές σύστημα συγκοινωνιών θα επέφερε επίσης αρκετά κέρδη αφού θα αναπτύσσονταν διάφοροι τομείς της οικονομίας. Ο Κυπριακός Σιδηρόδρομος θα ένωνε την πρωτεύουσα και τις ορεινές περιοχές, φτάνοντας αρχικά στην Μόρφου και στη συνέχεια μέχρι την Ευρύχου, με το κυριότερο εμπορικό λιμάνι του νησιού, αυτό της πόλης Αμμοχώστου (το 1905 είχαν ήδη ολοκληρωθεί τα έργα εκβάθυνσης και η νέα αποβάθρα).

Για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, μάλιστα, όπως αναφέρεται, οι Κύπριοι το αντιμετώπιζαν σαν αξιοθέατο παρά ως μέσο μεταφοράς, συνεχίζοντας να χρησιμοποιούν τους παραδοσιακούς τρόπους μεταφοράς όπως γαϊδούρια, άμαξες, κάρα, αγροτικά λεωφορεία κ.α. Με τον καιρό όμως ο σιδηρόδρομος έγινε για πολλούς μέρος της ζωής τους.

Στις 21 Οκτωβρίου 1905, τελέστηκαν με κάθε λαμπρότητα τα εγκαίνια του Κυβερνητικού Κυπριακού Σιδηροδρόμου από τον Ύπατο Αρμοστή Sir Charles Anthony King-Harman. Η κατασκευή του έργου αυτού, αν και αρχικά είχε υπολογιστεί πως θα έφτανε το κόστος των £107,000, εντούτοις κόστισε μόνο £87,000 λόγω των περικοπών που έπρεπε να γίνουν κατά την κατασκευή του. Το συνολικό κόστος του Κυβερνητικού Κυπριακού Σιδηροδρόμου, ανήλθε στις £199,367, κόστος που παρέμεινε σταθερό καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του με εξαίρεση το 1951 όπου το κόστος ανήλθε στις £210,316. 

ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΑ, ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΘΜΟΙ

Ο σιδηρόδρομος αυτός έμελλε να εξυπηρετεί όχι μόνο τη μεταφορά εμπορευμάτων αλλά και τη μεταφορά επιβατών. Επιπλέον υπήρχαν και ειδικές διαδρομές όπως αυτές της Κυριακής που είχαν προορισμό την παραλία για μπάνιο, ή αυτές προς τον Ιππόδρομο. Ακόμη, το δρομολόγιο για το Φεστιβάλ του πορτοκαλιού στην Αμμόχωστο, ήταν ένας ειδικός προορισμός που είχε σκοπό την ψυχαγωγία των νησιωτών. 

Υπήρχαν 3 τμήματα:

Τμήμα 1: Αμμόχωστος-Λευκωσία

Τμήμα 2: Λευκωσία-Μόρφου 

Τμήμα 3:Μόρφου-Ευρύχου

Κατά μήκος του σιδηροδρόμου χτίστηκαν 10 σταθμοί και 27 στάσεις. Οι σταθμοί άνηκαν σε 3 κατηγορίες ανάλογα με το μέγεθος και τη σημασία τους. Οι μεγαλύτεροι είχαν αμαξοστάσια, μηχανοστάσια, αποθήκες εμπορευμάτων και περιστροφική πλάκα για την επαναστροφή των μηχανών. Οι μικρότεροι σταθμοί και οι στάσεις είχαν τροχιές διασταύρωσης και μια ή περισσότερες παρακαμπτήριες. 

Ο πρώτος σταθμός ήταν στο Καϊμακλί. Όλοι οι σταθμοί, καθώς και οι εγκαταστάσεις στα χωριά Γέναγρα, Δένια, Κατωκοπιά, Λευκόνοικο, Περιστερώνα και Στύλλοι, λειτουργούσαν ως ταχυδρομικά και τηλεγραφικά πρακτορεία. Οι κυριότεροι ενδιάμεσοι σταθμοί βρίσκονταν στο Πραστειό Μεσαορίας, τα Γέναγρα, την Αγκαστίνα, το Τραχώνι Κυθραίας και την Κοκκινοτριμιθιά. 

Οι σταθμοί της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου ήταν οι δύο κύριοι σταθμοί. Ανήκαν και οι 2 στην Τάξη 1 αλλά ο καθένας από αυτούς είχε τη δική του σπουδαιότητα. Tάξης 2 ήταν οι σταθμοί της Ευρύχου και της Μόρφου και τάξης 3 ήταν οι σταθμοί στα Γέναγρα, στην Αγκαστίνα και το Τραχώνι στο Τμήμα 1, και την Κοκκινοτριμιθιά στο Τμήμα 2.

Με μια γραμμή 122 χλμ. και 10 σταθμούς ο κυπριακός Σιδηρόδρομος, εκτελούσε συνολικά 39 στάσεις, οι οποίες δεν εξυπηρετούσαν όλοι το επιβατικό κοινό. Κάποιες από αυτές εξυπηρετούσαν μόνο εμπορικά φορτία αλλά υπήρχαν και αυτές που εξυπηρετούσαν άλλοτε επιβάτες και άλλοτε φορτία. Εκτός από τα τακτικά δρομολόγια υπήρχαν και τα έκτακτα φτηνά δρομολόγια. 

Για παράδειγμα τις Κυριακές υπήρχαν δρομολόγια για τις θάλασσιες περιοχές, ενώ και αυτά που έπαιρναν τον κόσμο στη Λευκωσία για τις ιπποδρομίες και στην Αμμόχωστο για το φεστιβάλ πορτοκαλιού.

Δυτικός Τερματικός σταθμός Ευρύχου: 1915-1932

Ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος (ΚΚΣ), που λειτούργησε από το 1905 μέχρι το 1951 κάλυπτε μια διαδρομή από την Αμμόχωστο στα ανατολικά μέχρι τη Μόρφου στα δυτικά περνώντας από τη Λευκωσία. Από τη Μόρφου το τρίτο τμήμα κατέληγε στο νότιο τερματικό σταθμό της Ευρύχου. 

Όπως αναφέρουν μαρτυρίες της εποχής για το ηχοτοποίο στους σταθμούς, το τρένο ήταν αρκετά θορυβώδες, αλλά και πολύ αργό (25 χλμ/ώρα).  

Η διαδρομή Αμμόχωστος- Λευκωσίας διαρκούσε 2-3 ώρες, Λευκωσία-Μόρφου 2 ώρες και Μόρφου –Καλό Χωριό 1 ώρα.  Χαρακτηριστικά λέγανε ότι ο σιδηρόδρομος ήταν τόσο αργός που κάποιος πεζός να φτάσει το τρένο και να σκαρφαλώσει πάνω του, ή ακόμα και να το προσπεράσει.

ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΥΡΥΧΟΥ

Ο δυτικός τερματικός σταθμός ήταν αυτός της Ευρύχου. Αυτό ήταν και το μοναδικό τμήμα όπου το τρένο ανέβαινε προς τα βουνά: κοντά στο σταθμό υπήρχαν πανδοχεία, για όσους θα συνέχιζαν το ταξίδι τους με άλλα μέσα προς τις κορυφές του Τροόδους. Η κατασκευή του σταθμού ευνόησε την ανάπτυξη και την ανάδειξη της Ευρύχου σε περιφερειακό κέντρο και κεφαλοχώρι της Σολέας.

Η επέκταση προς την Ευρύχου έγινε το 1915, με σκοπό την εκμετάλλευση των προϊόντων της Σολέας (μεταξύ αυτών και της ξυλείας) και της Λεύκας, αλλά και με την προοπτική επέκτασης προς το Τρόοδος. Τελικά, έμεινε σε λειτουργία μόνο μέχρι το 1932, αφού οι απότομες κλίσεις καταπονούσαν τη μηχανή, ενώ η βελτίωση του οδικού δικτύου μείωσε την επιβατική κίνηση (κατά μια άλλη εκδοχή, ο πραγματικός λόγος που έκλεισε αυτό το τμήμα ήταν ως.. τιμωρία για την κακή υποδοχή που επιφύλαξαν οι Ευρυχιώτες στον Άγγλο κυβερνήτη του νησιού το 1931, μετά τα Οκτωβριανά). Από τότε, ο σταθμός χρησιμοποιήθηκε για άλλους σκοπούς, έγινε αργότερα στόχος εμπρησμού από την ΕΟΚΑ (ως αγγλική ιδιοκτησία), και τελικά εγκαταλείφθηκε και παρέμεινε ως ένα ερείπιο λίγο έξω από το χωριό.

Ξεκινώντας το ταξίδι του, το τρένο κατηφόριζε στην κοιλάδα της Σολέας παράλληλα περίπου με τον ποταμό Καρκώτη, όπου λίγο μετά γινόταν η συμβολή με την ιδιωτική σιδηροδρομική γραμμή της Κυπριακής Μεταλλευτικής Εταιρείας, που μετέφερε το υλικό από τα μεταλλεία της περιοχής. Στη συνέχεια, το τρένο διέσχιζε την πεδιάδα της Μόρφου, με σημαντικότερη στάση στην ομώνυμη κωμόπολη. Ακολουθώντας έπειτα μια διαδρομή που περνούσε σε μεγάλο τμήμα της μέσα από τη σημερινή νεκρή ζώνη (από τη δεκαετία του ’40 και μετά, σταματούσε και στο νεόκτιστο Αεροδρόμιο της Λευκωσίας), έφτανε στα προάστια της Λευκωσίας, κάνοντας στάση στον Ιππόδρομο του Αγίου Δομετίου. Η επόμενη στάση ήταν ο κεντρικός Σιδηροδρομικός Σταθμός Λευκωσίας, ανάμεσα στην Πύλη Κερύνειας και τη Νεάπολη. Συνέχιζε στα προάστια της Λευκωσίας (Καϊμακλί, Ομορφίτα κ.α.) και στην συνέχεια ακολουθούσε μια διαδρομή στην πεδιάδα της Μεσαορίας, σταματώντας σε διάφορα χωριά πριν καταλήξει στην Αμμόχωστο. 

Οι αποθήκες του τραίνου στην Μόρφου. Μεταξύ 1960- 1962 χρησιμοποιήθηκαν σαν προσωρινές αίθουσες διδασκαλίας μέχρι να τελειώσει το νέο κτήριο του γυμνασίου

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ

Στους πρώτους μήνες λειτουργίας του, η διεύθυνση του Κυπριακού Σιδηροδρόμου, προσπάθησε να δώσει κίνητρο στους Κύπριους να το χρησιμοποιούν δωρεάν ή σε πολύ χαμηλές τιμές. Μέχρι τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο, τα εισιτήρια μετ’ επιστροφής είχαν 50% έκπτωση. Επιπλέον ο Κυβερνητικός Κυπριακός Σιδηρόδρομος, διέθετε μια σειρά μειωμένων εισιτηρίων για μέλη των Ένοπλων Δυνάμεων, τα παιδιά, τις γιορτές, τους κυβερνητικούς υπαλλήλους και τις οικογένειές τους καθώς και τους υπαλλήλους του σιδηροδρόμου. 

Τα εισιτήρια έφεραν διάφορα χρώματα φτιαγμένα από χαρτονάκι, όμοια με αυτά που χρησιμοποιούσαν στην Αγγλία. 

Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: Υποστήριξη της πολεμικής προσπάθειας των Συμμάχων 

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1939 μέχρι το 1945, ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος χρησιμοποιήθηκε από τους Βρετανούς ως μέσο μεταφοράς εφοδίων και πυρομαχικών από το λιμάνι της Αμμοχώστου, στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Ο ρόλος του σιδηρόδρομου έγινε ακόμη πιο σημαντικός, όταν η Βρετανία και οι συμμαχικές δυνάμεις αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Κρήτη.

10 Νοεμβρίου 1951-ΤΙΤΛΟΙ ΤΕΛΟΥΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 46 ΧΡΟΝΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Η Βρετανική κυβέρνηση, ανακοίνωσε το κλείσιμο του σιδηρόδρομου, καθώς ήταν πλέον ασύμφορος για τους αποικιοκράτες. Με την πάροδο του χρόνου η ανάπτυξη των οδικών μεταφορών λειτούργησε σημαντικά σε βάρος του Κυπριακού Σιδηρόδρομου ο οποίος έφτασε στο τέλος του οριστικά το 1951 για οικονομικούς λόγους. Όπως ανερέρεται στις πληροφορίες που δίνονται στο Μουσείο Κυπριακού Σιδηρόδρομου στην Ευρύχου, έγιναν πολλές μελέτες ώστε να βρεθεί βιώσιμη λύση για συνέχιση της ύπαρξης του σιδηρόδρομου, όμως στο τέλος το θέμα έπρεπε να αντιμετωπιστεί.  Έτσι στις 10 Νοεμβρίου 1951 η βρετανική Κυβέρνηση εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση, δηλώνοντας ότι ο Κυπριακός Σιδηρόδρομος θα έκλεινε στο τέλος του χρόνου. Το τελευταίο τρένο έφυγε από τον σταθμό Λευκωσίας στις 2:55 μ.μ. τη Δευτέρα 31 Δεκεμβρίου με την ατμομηχανή αρ. 12 που είχε ρυμουλκήσει το πρώτο τρένο στις 21 Οκτωβρίου 1905, και έφτασε στην Αμμόχωστο στις 4 το απόγευμα, σε μία ιστορική για τις κυπριακές συγκοινωνίες στιγμή..

Συνολικά, ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος μετέφερε 3.199.934 τόνους αγαθών επί πληρωμή και 7.348.643 επιβάτες, χωρίς να συγκαταριθμείται ο μακρύς κατάλογος των αξιωματούχων με δωρεάν πάσο. Οι διάφοροι σταθμοί σηματοδοτούνταν με μεγάλες λευκές τρίγλωσσες πινακίδες, ενώ ο Κυπριακός Σιδηρόδρομος διέθετε συνολικά 12 ατμομηχανές, 17 επιβατάμαξες και περί τα 100 βαγόνια πολλαπλών χρήσεων, 50 από τα οποία αγοράστηκαν από την Αίγυπτο και την Παλαιστίνη. Στον ΚΚΣ εργοδοτούνταν συνήθως περί τα 200 άτομα.

Μετά από δημοπρασία οι γραμμές κατέληξαν στην Ιταλία, ενώ οι ατμομηχανές και τα μεταλλικά πλαίσια των βαγονιών πουλήθηκαν για σίδερο. Ωστόσο τα βαγόνια των τρένων έμειναν στην Κύπρο, με τους κατοίκους του νησιού βέβαια να τα αξιοποιούν στο έπακρον, αφού χρησιμοποιήθηκαν ως τροχόσπιτα ή αποθηκευτικοί χώροι. Μετά το κλείσιμο του Κυπριακού Σιδηρόδρομου και με το πέρασμα των χρόνων, «ζωντανό» έμεινε μόνο το κυρίως κτήριο του νοτιότερου σταθμού, στην Ευρύχου, το οποίο συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκε από το Τμήμα Αρχαιοτήτων το 2005.

Το Μουσείο του Κυπριακού Σιδηρόδρομου που στεγάζεται  στην Ευρύχου

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΖΩΔΙΑΤΙΚΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ ΜΑΪΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΖΩΔΙΑΤΩΝ

Κυκλοφόρησε η εφημερίδα Ζωδιάτικα Νέα τεύχος Μαϊός-Ιούνιος 2017. Η εφημερίδα Ζωδιάτικα Νέα είναι εκφραστικό όργανο του Λαογραφικού Συνδέσμου Ζωδιατών και κυκλοφορεί ανά διμηνία.

Περιέχει ποικίλα ύλη από επιστημονικούς συνεργάτες και αθρογραφίες συνδρομητών μας.
Διαβάστε μεταξύ άλλων.

• Οι τουρκικές διεκδικήσεις σε βάρος της κυπριακής ΑΟΖ-Του Πέτρου Ζαρούνα, Γραμματέα του Ινστιτούτου Γεωστρατηγικών Μελετών 
• Χριστιανισμός και Ισλάμ-Μια Παράλληλη σύγκριση 
• Οι στρατιωτικές δυνάμεις στην Κύπρο το 2017: Ετήσια έκθεση Κυπριακού Κέντρου Στρατηγικών Μελετών: Σύγκριση δυνάμεων, Συμπεράσματα και Διαπιστώσεις-Του Γιώργου Ευσταθίου 
• Ανθ/γός (ΠΖ) Αχιλλέως Παναγίωτης του Γεωργίου: Άλλος ένας Ζωδιάτης ήρωας αγνοούμενος της τουρκικής εισβολής οδηγήθηκε στην τελευταία του κατοικία-Της Λίζας Γεωργίου
• Εκκλησία της Κύπρου επί Τουρκοκρατίας: Πρόδρομοι των Σφαγών στην Κύπρο το 1821 
• Αλληγορία, ουράνιος ιεραρχία ή Καταχθόνιος-του Δρ. Κλείτου Ιωαννίδη 
• Μια φωτογραφία χίλιες λέξεις-της Γεωργίας Παναγιώτου-Φιλόλογου 
• Διάλεξη στον οίκημα μας με Ομιλητή τον Πέτρο Ζαρούνια 
• Η Γωνιά της Νοικοκυράς-της Λίζας Μαλλούπα
• Ο κατακλυσμός μέσα από του μύθους του κόσμου-του Δημήτρη Κάττου Γ.Γ. του Λαογραφικού και Αθλητικού Ομίλου Ζωδιατών
• Κλεάνθης Παλαιολόγος-ο σοφός γυμναστής που προτίμησε την σωματική αγωγή από την θεολογία-του Ανδρέα Χατζηβασιλείου Αντιπροέδρου Παγκοινοτικής Κίνησης Ζώδιας
• Ένα Άγιο σαλιγκάρι-του Δρ. Κλείτου Ιωαννίδη 
• Μηλόξυδο-Cider Vinegar-του Ανδρέα Τοούλα Φαρμακοποιού
• Μικρά φυσικά και πρακτικά μυστικά: του Κυριάκου Ανδρέου 
• Αλληγορία: Σφήκες ή ο οικείος Πελοποννησιακός 
• Περί Αναθυμιάσεων ή η σφαγή της Ποίησης
•  Έλληνες και Έλληνες ή η διαλεκτική της Ιστορίας
• Ρύπανση ατμοσφαιρικού αέρα και επιπτώσεις Άλλα άρθρα και πλούσια ύλη 

Δημήτρης Λιπέρτης (1866-1937). Η ζωή του, το έργο του και η σχέση του με την Ζώδια

Αφιέρωμα στον ποιητή της κυπριακής τοπολαλιάς

Το έτος 2016 που μας πέρασε συμπληρώθηκαν ακριβώς 150 χρόνια από τον θάνατο του λογοτέχνη και ποιητή μας Δημήτρη Λιπέρτη (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Δημήτρη Μιχαηλίδη). Θεωρείτε ο ποιητής της κυπριακής τοπολαλιάς αφού από το 1918 που άρχισε να γράφει στην Κυπριακή διάλεκτο και μέχρι το θάνατο του, συνέβαλε στην ανάδειξη της κυπριακής διαλέκτου και άφησε μια πλούσια παρακαταθήκη κυπριακών ποιημάτων αρκετά εκ των οποιών ήταν βγαλμένα απο προσωπικά βιώματα του ποιητή. 

Γεννήθηκε 1866 και μεγάλωσε στην παλιά Λάρνακα στην περιοχή της Σωτήρας κοντά στην Μητρόπολη. Προερχόταν από δύο ισχυρές κοινωνικές τάξεις: του κλήρου από την πλευρά της μητέρας του (Κοκονούς Μοδινού από το Όμοδος ανεψιά του Μελέτιου Γ΄Μοδινού Μητροπολίτη Κίτιου)  και των γαιοκτημόνων και εμπόρων (ή οικογένεια του πατέρα του Θεοφάνης, καταγόταν από τη Θέρμια της Κερύνειας κατείχε κτηματική περιούσια στην Κερύνεια). 

Η μοδίτικη καταγωγή του αυτή και το στενό οικογενειακό περιβάλλον στα πρώτα χρόνια της ζωής του, θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του και θα επηρεάσουν τη λογοτεχνική του δημιουργία.

Φοίτησε γύρω στο 1872 στο Αλληλοδιδακτικό της Λάρνακος. Ακολούθως αποφοίτησε το 1880 στην Ελληνική Σχολή Λάρνακος  (Σχολαρχείο) και μπορούσε να εξασκήσει το διδασκαλικό επάγγελμα. 

Στις ευρύτερες του σπουδές, σπούδασε αγγλικά και γαλλικά στην Αδελφότητα των Ιησουιτών και στο Αμερικανικό Κολλέγιο στη Βυρητό και έφυγε ξανά από την Κύπρο (1899-1902) για την Αίγυπτο και την Ιταλία όπου παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας και λογοτεχνίας και την Ελλάδα, για εργασία όπου παρακολούθησε ως ακροατής μαθήματα θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Για να συμπληρώσει τις σπουδές του ο νεαρός τότε Λιπέρτης, αναγκάστηκε να μείνει και να εργαστεί για τέσσερα χρόνια στο εξωτερικό [1880-1884]. Κατά την περίοδο της απουσίας του, μέσα σε διάστημα τριών-τεσσάρων χρόνων θα χάσει τις τρείς αδελφές του, Δανάη, Ζωή και Ελένη.

Το 1884 επιστρέφει στη Λάρνακα και εργάζεται στον εμπορικό οίκο Turner για μερικούς μήνες και αργότερα ως γραμματέας των δικαστηρίων Λάρνακας και σε άλλες κρατικές υπηρεσίες (1885-1899).  Στα επόμενα δύο θα χάσει και τους δύο του γονείς. 

Οι τραγωδίες αυτές θα σημαδέψουν για πάντα τη ζωή του, κάτι που θα εκφράσει αργότερα στις ποιητικές συλλογές του, Χαλαρωμένη Λύρα [1891] και Στόνοι [1899]. Στις πρώτες αυτές ποιητικές συλλογές του εμφανείς είναι οι και επιδράσεις του ύστερου ελληνικού ρομαντισμού του 19ου αιώνα. 

Το 1901 επέστρεψε στην Κύπρο και εργάστηκε σε έκτακτες κυβερνητικές υπηρεσίες, και ως δάσκαλος σε σχολεία της Κύπρου. (1913-1916). 

Το 1923 δημοσιεύτηκε ο πρώτος τόμος της τετράτομης ποιητικής συλλογής “Τζυπριώτικα τραούδκια”. Το 1930 ακολούθησε η δημοσίευση του δεύτερου τόμου που προλογίστηκε από τον Κωστή Παλαμά.  (Τέσσερις τόμοι, 1923, 1930, 1934, 1937).

Εργάστηκε σε διάφορες έκτακτες κυβερνητικές θέσεις και ιδιωτικούς οίκους, στην Τηλλυρία, στον κυπριακό σιδηρόδρομο ως σταθμάρχης στο Πραστειό Μεσαορίας και αλλού, μέχρι την πρόσληψή του ως καθηγητή γαλλικών στην Αγγλική Σχολή Λευκωσίας το 1905. Δίδαξε γαλλικά για μερικά έτη και στο Παγκύπριο Γυμνάσιο και στο Παρθεναγωγείο Φανερωμένης, ενώ το 1912 ανέλαβε τη διεύθυνση τη Σχολής Μιτσή στη Λεμύθου. Επέστρεψε στην Αγγλική Σχολή το 1916, όπου δίδασκε μερικές ώρες, μέχρι και το 1936.

Η έλλειψη οικογενειακών υποχρεώσεων και η δυνατότητα για καλοκαιρινές διακοπές πολλών βδομάδων, τον μετέτρεψαν σε πολίτη ολόκληρης της Κύπρου.

Ο Λιπέρτης ήταν ο πρώτος, ουσιαστικά, Κύπριος ποιητής που γνώρισε εν ζωή την καταξίωση, είδε να γράφονται κριτικές και μελέτες για το έργο του, παρεξηγήθηκε με κριτικούς, διεκδικήθηκε η συνεργασία του από φιλολογικά περιοδικά, τιμήθηκε με ειδικές εκδηλώσεις όλες τις κυπριακές πόλεις, αλλά και στο Κάιρο, στην Αλεξάνδρεια και την Αθήνα, όπου παρευρέθηκε, απήγγειλε ποιήματά του και αποθεώθηκε.

Ιδιαίτερη πολιτική σημασία είχαν οι απαγγελίες του στην υποδοχή των Ελλαδιτών αθλητών στην Κύπρο (1925 και 1929: «Καλώς τους, καλώς ήρτετε, ψυσιή, καρκιά δική μας…») και στα αποκαλυπτήρια του Μαυσωλείου των εθνομαρτύρων της 9ης Ιουλίου 1821, στο προαύλιο του ναού της Φανερωμένης (1930).

Το 1931 τιμήθηκε με το γαλλικό τίτλο Officier d’ Academie.

Απεβιώσε στη Λευκωσία το 1937 άγαμος. Άφησε τη μικρή περιουσία των 800 λιρών, στα ορφανά της Κύπρου. 

Το 1961 εκδόθηκαν σε ένα τόμο τα  Άπαντα του Λιπέρτη.

Η στροφή του στη κυπριακή διάλεκτο 

Η στροφή του στη κυπριακή διάλεκτο θα γίνει το 1918. Στην αλλαγή αυτή συνέβαλε και η επαφή που είχε, με την ποιητική συλλογή του Βασίλη Μιχαηλίδη, τα Ποιήματα, που εκδόθηκαν το 1911.

Στα είκοσι χρόνια που μεσολάβησαν από τον θάνατο του ταπεινού και καταφρονεμένου Βασίλη Μιχαηλίδη (1917), είχε συντελεστεί μια κοσμογονία στη φιλολογική ζωή της Κύπρου: Ο Λιπέρτης είχε κομβική θέση σε αυτές τις αλλαγές και θα επηρεαστεί τόσο που θα αρχίσει να μεταποιά τα βιώματα του και τα πάθη της Κύπρου κατά την περίοδο του μεσοπολέμου σε ποιήματα.

Οι τέσσερις τόμοι των "Τζυμπριώτικων Τραουδκιών" του κυκλοφορούν από το 1923 μέχρι το 1937. Το 1923 δημοσιεύτηκε ο πρώτος τόμος των Τζυπριώτικων Τραουδκιών. Ακολούθησαν ακόμα τρεις τόμοι των Τζυπριώτικων Τραουδκιών, το 1930 με πρόλογο του Κωστή Παλαμά, το 1934 και το 1937. 

Ο αριθμός των ποιημάτων του στο κυπριακό ιδίωμα, είναι γύρω στα 150 κυρίως διδακτικά, ερωτικά και πατριωτικά αφού μας δίνει μιαν αγροτική ηθογραφία και ζωγραφίζει τα βιώματα και τα πάθη της κυπριακής ζωής στην πραγματική γλώσσα του Κυπρίου.

Στους τέσσερεις αυτούς τόμους “Τζιυπριώτικα τραούδκια”, που χαρακτηρίζονται από λυρισμό, μουσικότητα και αρμονία, ο Λιπέρτης αποτύπωσε μέσω της κυπριακής διαλέκτου τα ήθη, τις ελπίδες, τα όνειρα, τους έρωτες και την καθημερινότητα των ανθρώπων, καθώς και τους εθνικούς πόθους των σκλαβωμένων Ελλήνων της Κύπρου. Κάποια από αυτά έχουν διδακτικό και γνωμικό περιεχόμενο. Τα ποιήματα του Λιπέρτη μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις κατηγορίες: στα ειδυλιακά, στα ηθοπλαστικά-σκωπτικά και στα πατριωτικά.

Στα έργα του αντικατοπτρίζεται ο λυρικός ρεαλισμός των Κυπριακών διαλέκτων όπως στα ποίηματα του Καρτερούμεν μέραν νύχταν που μελοποιήθηκε και έγινε αλυτρωτικός ύμνος εγκαρτέρησης, Η φτώσεια, Βούττημαν ήλιο,υ Θωρώ σε τζι ούλλον έναν αρωτώ, Στην ομορκιάν της, Τ’ αμμάδκια της, Το φιλίν σου κ.α

Το έργο του στο κυπριακό ιδίωμα, επηρέασε τη λαϊκή ποίηση του τόπου και στάθηκε η αιτία της δημιουργίας μιας ολόκληρης γενιάς ποιητών που έγραψαν στην κυπριακή διάλεκτο, όπως ο Παύλος Λιασίδης, ο Αντώνης Κλόκκαρης, ο Κώστας Μαρκίδης, ο Κώστας Μόντης κ.ά. 

Πολλά ιδιωματικά του ποιήματά του μελοποιήθηκαν από Κύπριους συνθέτες, όπως τον Σόλωνα Μιχαηλίδη, τον Αχιλλέα Λυμπουρίδη, τον Γιώργο Κοτσώνη, τον Γιάγκο Μιχαηλίδη κ.ά.  και είναι ανάμεσα στα αγαπημένα τραγούδια των Ελλήνων της Κύπρου

Το ποίημα “Τα Μαύρα Μάθκια ” και η σχέση του με την Ζωδια

Ο τηλεοπτικός σταθμός Άλφα Κύπρου, για να τιμήσει τα 150 χρόνια από τον θάνατο του, πρόβαλε μια σειρά εποχής με τίτλο “Τα Μαύρα μάθκια σου”. Το σενάριο είναι βασισμένο σε υποθετικά άτομα της εποχής αλλά παραπέμπει στα γεγονότα και τις δυσκολίες της καθημερινότητας της τότε εποχής όπως τα βίωσε και ο ίδιος ο ποιητής.  

Ποια είναι η σχέση του ποιήματος του Λιπέρτη “Τα Μαύρα Μάτια”. Σύμφωνα με τον μ. Μιχάλη Ανδρονίκου και ένα δημοσίευμα του στην εφημερίδα Ελευθερία που εκδίδετουν στην Λευκωσία (περίπου το 1951), όπου εργαζόταν ως διορθωτής μετά την αφυπηρέτηση του ως δάσκαλος που εργαζόταν, δημοσίευσε ένα ανέκδοτο ποίημα του Λιπέρτη γράφοντας επίσης το ιστορικό του ποιήματος. 

Έγραψε τότε ο Ανδρονίκου στο άρθρο του ότι ο Λιπέρτης ως ασήμαντος κυβερνητικός υπάλληλος τότε εργαζόταν ως πληρωτής των εργατών που εκτελούσαν  διάφορα οδικά και ανακουφιστικά έργα  (αγροτικούς δρόμους) στην Τυλληρία ή την καταγραφή των ζημιών  της ακρίδας, την ασθένεια των αμπελιών και άλλες επιστρατευμένες υπηρεσίες. 

Για τις επιπτώσεις τις μάστιγας της ακρίδας ή μέθοδος αντιμετώπισης τότε ήταν το σκότωμα της ακρίδας που γινότανε τότε με την χρήση ενός ξύλινου χερουλιού που είχε επάνω του σιδερένιο κεφάλι σκεπαρνιού.

Σε μια επίσκεψη του στην Ζώδια που είχε πάει να πληρώσει τους εργάτες σε καφενείο (η πληρωμή γινότανε σε καφενείο της εκκλησίας), μεταξύ τους ήταν και μια κοπέλα Ζωδιατού που με την ομορφιά της ενθουσιάσε και σαγήνεψε το Λιπέρτη, τόσο που του έπεσαν από το τραπέζι και σκορπίστηκαν τα ψηλά (τα τριαρούθκια και τα μισούθκια) με τα οποία πλήρωνε.  Η κοπέλα έσκυψε, τα μάζεψε και του τα έδωσε. Ο Λιπέρτης είδε το όνομα της στη λίστα, την πλήρωσε και η κοπελιά έφυγε. Όταν τελείωσε τις πληρωμές, αφού γνώριζε και το όνομα της,  ρώτησε να μάθει γι’ αυτήν και ποιος ήταν ο πατέρας της. Τον φώναξαν τον άνθρωπο και πήγε κοντά του. Ο Λιπέρτης του μίλησε ανοικτά για την κόρη του και για την ομορφιά της και του ζήτησε το χέρι της για  να την κάνει γυναίκα του και να την πάρει μαζί του στην χώρα (Λευκωσία). Ο πατέρας της κοπέλας χωρίς δεύτερη σκέψη απάντησε αρνητικά.  Ήταν δύσκολο τότε για την εποχή και με τα μέσα συγκοινωνίας να αποχωριστεί κάποιος την θυγατέρα του και να την αφήσει να πάει στην πόλη για να γίνει χωραϊτίσσα ή αλλιώς πολιτιζή (πολίτισσα). Συνήθιζαν τότε να πηγαίνουν στην πόλη μόνο για δούλες (υπηρέτριες σε σπίτια πλουσίων) ή σε ορισμένους μακρινούς συγγενείς για να δουλέψουν. 

Ο Λιπέρτης το πήρε βαριά και λυπήθηκε πολύ για την αρνητική απάντηση  που πήρε δια στόματος του πατέρα της κοπέλας. Ο ποιητής, λάτρης και υμνητής του ωραίου φύλου, στην συγκίνηση και την απογοήτευση του έγραψε το ποίημα όπως τα πανέμορφα, σαν τις αυθεντικές γλυκάδες και αθθούς του τόπου, “Μαύρα αμμάδκια” που δημοσιεύσε ο Μιχαήλ Αντρόνικος στην εφημερίδα Ελευθερία. 

Επίσης, σε άρθρο στου Αντώνη Κ. Ηλιάκη που δημοσίευσε στην εφημερίδα Ελευθερία την 17η Ιουλίου το 1960, αναφέρει ότι το ποίημα Τα μαύρα μάθκια γράφτηκε για μια χωριατοπούλλα που συνάντησε ο Λιπέρτης στην Ζώδια κατά την διάρκεια επιτετραμμένης υπηρεσίας. 

Σε μία άλλη εκδοχή ο Δρ. Κων/νος Γιαγκουλλής που καταπιάστηκε με τα Άπαντα του Λιπέρτη αναφέρει ότι το ποίημα γράφτηκε για μία Βασιωτού από την Βάσα (Κοιλανίου), όπου λάτρεψε και παραθέριζε για σειρά ετών ο Λιπέρτης και εκεί εμπνεύστηκε ορισμένα από τα πιο δημοφιλή «αγροτικά» του ποιήματα. Στενούς δεσμούς και αγάπη είχε και με την Πάφο. Ο Άντυς Παυλίδης που δημοσιέυε ποιήματα του Λιπέρτη στην εφημερίδα Πάφος φράφει ότι το ποίημα αυτό γράφτηκε για μια Χωραϊτού. Το πιο πιθανόν το ποίημα Περήφανη ή Κακανάρεστη γράφτηκε για την χωραϊτισσα που απέρριψε τον Λιπέρτη γιατί ήταν άσημος υπαλληλάκος.

Τα μαύρα μάθκια

Έλα κορού να δούμεν τα μαύρα σου τα μμάθκια

Τα μμαθκια

Που φκάλλουν τζιειν τες γλώσσες που φκάλλει το λαμπρόν

Τζιαι κάμνουν την κάρκιαν μου την άχαρην κομμάθκια

να μεν πλησσείς χαρώ σε χαρώ σε, τζι άφηστα να την τρων   ] 2x

Τζιαν τύσιει τζιαι να κρούσω τζιαι να γινώ ποζαύλιν

Ποζαύλιν

Μπήξε με στην αυλή σου, βάρμε σε μια γωνιά

Γιατί που τη θωρκά σου, που μια μεράν ως άλλην

μπορεί τζιαι να βλαστήσω χαρώ σε, να βρω παρηορκάν ] 

Τζι όντας καλόν ριζώσω τζιαι φκω ψηλά τζι αθθίσω

Τζι αθθίσω

Τζιαι ποταβρίσω κλώνους να 'ρτεις που κατωθκιόν

Τα κάλλη τους αθθούς μου για  να σου τα ραντίσω

για τζιείνες τες γλυκάες χαρώ σε   | 2x

Των θκυο σου αμμαθκιών             | 2x

ΜΕ ΜΙΑ ΑΓΚΑΛΙΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Σφυγμομετρώντας της κατοχή το σωτήριων έτος 2017…

Όπως και κάθε χρόνο τα τελευταία 43 χρόνια, έτσι και φέτος η Πολιτική Άμυνα θα ηχήσει τις σειρήνες. Τις ίδιες ώρες ακριβώς ως ήθυστε κάθε χρόνο. Στις 15 Ιουλίου η ώρα 08:20 π.μ. θα ακουστεί η πρώτη σειρήνα για να σηματοδοτήσει το πραξικόπημα, προοίμιο της επόμενης τραγωδίας. Στις 20 Ιουλίου ώρα 05:30 π.μ. για να σηματοδοτήσει την Α’ φάση της τούρκικης εισβολής και του “Αττίλα 1”. Το δεύτερο γεγονός δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε το πρώτο και το πρώτο διαπράχθηκε για να προκαλέσει το δεύτερο.  

Το κυπριακό είναι ένα πρόβλημα εισβολής, πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό και όχι επανροσέγγισης. 

200 χιλιάδες πρόσφυγες και 40% της γής να βρίσκεται υπο τουρκική κατοχή το 1974 δεν είναι ένα μακρινό παρελθόν αλλά το σύντομο μέλλον. Ένα πρόβλημα εισβολής και κατοχής να μεταλλάσεται σταδιακά σε δικοινοτικό και να διαπραγματεύεται εντός της «μόνης και μοναδικής» διαδικασίας των «διακοινοτικών» συνομιλιών, υπό την αιγίδα του εκάστοτε Γ.Γρ. του ΟΗΕ, εξαναγκάζοντας την αποδοχή των τετελεσμένων.

Διαχωρίζω την θέση μου από οποιαδήποτε πολιτική πλευρά, κόμμα η ιδεολογία. 

Το πραξικόπημα και η εισβολή δεν ήταν μονομερής ενέργεια αλλά καρποφόρησε μετά από έντονες παρασκηνιακές διαβουλεύσεις , μαεστρία και ενορχήστρωση του Κίσσιγκερ για εφαρμογή της ιδέας της διχοτόμησης (portioning Cyprus) και τους εν Ελλάδι και εν Κύπρο χρήσιμους ηλίθιους στρατιωτικούς και πολιτικούς τόσο πρίν το 1974 αλλά και αργότερα.  

Επικεφαλής της επίθεσης στο Προεδρικό ο διοικητής των καταδρομέων  Ελλαδίτης Κων. Κομπόκης.

Διαχρονικά δεν ήταν μόνο οι χουντοπροδότες και οι εδώ "χρήσιμοι ηλίθιοι αλλα "Aiδώς Αργείοι στους επιφανείς Κύπριους ταγούς, με προεξέχοντες αυτούς που ποτέ δεν ανέλαβαν ευθύνη και διαχρονικά σκέπαζαν κάτω από το χαλί όλα τα πάθη του τόπου. 

Καθοριστικό ρόλο για το Αμερικάνικο imperium έπαιξε ο ελληνοαμερικανικός πράκτορας της CIA Γκάς Λάσκαρης Αβρακότος που μέχρι την τελευταία στιγμή ξεγελούσε το αόρατο δικτατορίσκο Ιωαννίδη και αυτός που έδωσε τελικά το τελικό σύνθημα για την εισβολή. 

Το επιχείρημά αυτό ήταν και το κύριο μέλημα της Ιωαννιδικής χούντας και κίνητρο για το πραξικόπημα ήταν η επιβίωση του κλυδωνιζόμενου αθηναϊκού καθεστώτος. 

Οι Τούρκοι άρχισαν τις προκλήσεις από το 1963 στην Κύπρο και μετέπειτα το Νοέμβρη του 1973 αντιδράσεις στο Αιγαίο. Το αμερικάνικο imperium πάντοτε υποστήριζε την Άγκυρα και τον τουρκικό μιλιταρισμό σε κάθε διαμάχη με την Αθήνα. Από τα Σεπτεμβριανά στην Κωνσταντινούπολη το 1955 ακόμα και  μετά τις 23 Ιουλίου  1974, όταν σε Αθήνα και Λευκωσία αποκαταστάθηκε συνταγματική τάξη.

Ο εμφύλιος, που είχε αρχίσει το 1971, ήταν έντονα αιματηρός. Από τις 27 Ιανουαρίου του 1974, όταν επιβεβαιώθηκε ο θάνατος του αρχηγού της ΕΟΚΑ Β’ στρατηγού Γεωργίου Γριβα, και μετά τον εξαναγκασμό του μετριοπαθή διαδόχου του, του Γεωργίου Kαρούσου, να εγκαταλείψει την Κύπρο, ήταν φανερό πως η πορεία του νησιού θα ήταν πύρινη. Στην EOKA B’ είχαν επικρατήσει οι τομεάρχες που είχαν συμφωνήσει με τον αόρατο δικτάτορα Δημήτριο Ιωαννίδη να «τελειώσουν» τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Την ίδια στιγμή, ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ένοιωθε δυνατός. Οι Αμερικανοί του χρέωσαν αλλαζονεία μετά τον θάνατο του Γρίβα. Και ισχυρίστηκαν ότι επεδίωξε και αυτός την αντιπαράθεση με τον πανίσχυρο αρχηγό της ΕΣΑ. 

Ο Μακάριος υπήρξε ηγέτης και με το καλυμαύχι και χωρίς αυτό.Ο ίδιος  έβλεπε στο πρόσωπο του τον Εθνάρχη και το πόλο στον οποίο θα συστρατέυουνταν μαζί του ενάντια στην χούντα. Αυτό μαζί με τοην επιφανειακή προσέγγιση του ότι ουδείς δύναται να πειράξει τον ελληνισμό, ήταν τα μεγαλύτερα λάθη του. Συγκρούστηκε με τους δικτάτορες και ο πολιτικός κόσμος τον άφησε μόνο.  Ο Κων. Καραμανλής, ο τέως βασιλιάς, ο Παπανδρέου και οι Έλληνες κομουνιστές αναθάρρησαν μετά την απόφαση του Αρχιεπισκόπου να συγκρουστεί με τους δικτάτορες. Ήταν πεπεισμένος για τις αποφάσεις του και αγνοούσε πάντοτε τις συμβουλές των άλλων.  Ήταν πάντα αφελείς για τον πάρο χαρακτήρα του άλλου και δεν πίστευε ότι κάποιος θα διανοητού να πειράξει τον κυπριακό ελληνισμό, πόσο δε ένας στρατιωτικός όπως ο Ιωαννίδης.  Χαρακτηριστικό ότι μετά την επάνοδο του στην προεδρία μετά το πραξικόπημα έδωσε χάρη στους συλληφθέντες της Ε.Ο.Κ.Α. Β’

Η ιδέα της διχοτόμησης άρχισε να καλλιεργείται από τους αποικιοκράτες το 1955. Σε απόρρητο έγγραφο του Foreign Office αποδεικνύει ότι ο Ευ. Αβέρωφ, άρχισε να προωθεί την ιδέα της διχοτόμησης τον Ιούλιο του 1956, σε συνάντηση που είχε στην Αθήνα με τον Αμερικανό υπουργό Kohler, ενώ βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη ο Απελευθερωτικός Αγώνας της ΕΟΚΑ. Ένα αγώνα που είχε μποϋκοτάρει η αριστερά και αρνήθηκε την παθητική ή ενεργή συμμετοχή σε αυτό. 

Το Σεπτέμβριο του 1956, ο Αβέρωφ επανέλαβε την ιδέα της διχοτόμησης της Κύπρου ως τη μόνη λύση του Κυπριακού ζητήματος στον υπουργό Εξωτερικών της Νορβηγίας Halvard Lange. Δύο βδομάδες αργότερα πρότεινε ξανά τη διχοτόμηση στον ίδιο τον Τούρκο πρέσβη σε δύο συναντήσεις που είχε μαζί του στην Αθήνα. Το συγκεκριμένο έγγραφο αποδεσμεύτηκε, μόνο μετά την πάροδο 50 χρόνων αντί 30 χρόνων όπως ισχύει με άλλα απόρρητα βρετανικά έγγραφα. Η ατόφια, πραγματική ένωση  είχε εγκαταλειφθεί από την Αθήνα το 1957 αν όχι από το 1956. Και η εγκατάλειψη έγινε αποδεκτή και νομιμοποιήθηκε με τις Συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου του 1960. Η οποιαδήποτε συζήτηση για «ένωση» μετά τα γεγονότα 1963-64 αφορούσε τη «διπλή ένωση» (double enosis).

Οι δυο αθηναϊκές χούντες είχαν συμφιλιωθεί με τη διχοτόμηση. Την αποκαλούσαν «διπλή ένωση» ή «ένωση με ανταλλάγματα». Η διχοτόμηση ως «ιδεώδη λύση» (“ideal solution” ) υπήρξε και ο στρατηγικός στόχος της Ουάσιγκτον. Ήταν όμως η διχοτόμηση στόχος και της Άγκυρας, ώστε να «συνεργασθεί» με τις δυο χούντες για την επίτευξή της; Εδώ βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα άλλο κυρίαρχο μύθο, ότι η Τουρκία είχε και συνεχίζει να έχει ως στόχο τη διχοτόμηση. Μέχρι τον Αύγουστο του 1964, ναι. Από τότε όχι. Τον Αύγουστο του 1964 η Τουρκία απέρριψε το διχοτομικό σχέδιο Άτσεσον (ενώ η Ελλάδα το αποδέχθηκε, και εδώ έχουμε ένα άλλο κυρίαρχο μύθο ως προς το αντίθετο), διότι δεν απέδιδε στην Τουρκία κυριαρχία στη μισή (βόρεια) Κύπρο. Υπάρχει απόδειξη για του λόγου το αληθές. Είναι η απαντητική επιστολή του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών  Feridun Erkin  της 28ης Αυγούστου 1964, προς τον περιβόητο Αμερικανό «διαμεσολαβητή» των ΗΠΑ, Άτσεσον. Η επιστολή μιλά από μόνη της. Το στρατηγικό μάθημα των Τούρκων από το 1964 ήταν ότι η διχοτόμηση κάθε άλλο παρά επέλυε το στρατηγικό της δίλημμα, δηλαδή την στρατηγική παρουσία της Ελλάδας στην Κύπρο. Αντίθετα το επιδείνωνε. Έκτοτε οι Τούρκοι άλλαξαν στρατηγική. Επεδίωξαν και επιδιώκουν την ομοσπονδοποίηση της Κύπρου με προαπαιτούμενο τη διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Με μια αλα- τούρκα ομοσπονδοιοποίηση, ο γεωστρατηγικός έλεγχος της Κύπρου θα περάσει στην Τουρκία. Μπορεί λοιπόν ο Ιωαννίδης να είχε στόχο τη διχοτόμηση. Όχι όμως και η Άγκυρα. Η εξέλιξη της τουρκικής εισβολής και η σημερινή θέση της Τουρκίας το αποδεικνύουν αυτό περίτρανα.

43 χρόνια μετά βρισκόμαστε σε μια νιρβάνα και σε ένα κυνήγι μαγισσών για τους  αίτιους και στην διχόνια. Κάθε παράταξη τιμά τους νεκρούς της και κάθε παράταξη παρουσιάζετε σε εθνικά μνημόσυνα είτε του Μακαρίου είτε του Γρίβα. Ότι τόσα χρόνια αρκετοί εξ αυτών παρέλασαν από διάφορα κυβερνητικά πόστα και κυβερνήσεις δεν το είδε ουδείς. Ποίος να φταίξει άραγε. Το ίδιο δεν έγινε και με το Μαρί. Αλλά ούτε εκεί είχαμε πολιτικές ευθύνες. Η πολιτική ευθιξία και η καταδίκη είναι ένα πιάτο αλά κάρτ που σερβίρεται κρύο και εξυπηρετεί έκαστη παράταξη ανάγοντος την όποτε βολεύει . Όπως και η τυφλή δικαιοσύνη που αθώωσε κάποτε τους 62 και το ΕΔΑ που δεν βρήκε άδικο στην οικογένεια Ηρακλέους για το Μαρί. Όπως και για το κούρεμα. 

Το σωτήριων έτος λοιπόν, εν έτη 2017 παραλάβαμε το φάκελο για την Κύπρο, πάθαμε σόκ στο άκουσμα ότι τα τουρικά στρατεύματα δεν αποχωρούν και υπο τον φόβο των τουρκικών απειλών ξεκινούμε γεωτρήσεις. 

Το σωτήριον έτος 2107 η ελληνική βουλή μας παρέδωσε αρχεία του Φακέλου της Κύπρου. Ένα θέμα που κατά παράδοξο τρόπο ανέδειξε ένα κόμμα τύπου Χ.Α. και ουδείς από τους θιασώτες του Παπανδρεϊκου, Καραμανλικού τόξου. Για αυτούς η Κύπρος εξακολουθεί να κείτεται μακριά. Ευελπιστούμε ότι αυτά τα έγγραφα που έχουνε ξεθάψει, είναι ολοκληρωμένα χωρίς ελλείψεις και ότι θα γίνει μια εμπεριστατωμένη έρευνα από επιστημονικό προσωπικό και όχι από πολιτικούς. Να μελετηθούν τα αρχεία και να υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση με αντικειμενική ιστορική καταγραφή και εξαγωγή συμπερασμάτων.  Να μην παραμείνει κλειστός αλλά να ανοίξει επιτέλους ο Φάκελος της Κύπρου να μάθουμε τους πραγματικούς ενόχους. Πρέπει να προχωρήσει άμεσα η άρση των ρητρών εμπιστευτικότητας, χωρίς άλλη χρονοκαθυστέρηση και να ανοιχθεί ο φάκελος Κύπρου για να υπάρξει διαφάνεια στο Κυπριακό. Άλλωστε 43 χρόνια που παραμένει επτασφράγιστο μυστικό ο Φάκελος της Κύπρου είναι πάρα πολλά. Είναι καιρός να αποδοθεί δικαιοσύνη και ευθύνες εκεί όπου αναλογούν.

Οι πληγές από το μαύρο καλοκαίρι του ‘74 είναι ακόμα νωπές. Ο λαός έχει δικαίωμα να γνωρίζει.

Το σωτήριων έτος 2017 καταλάβαμε σε ένα θέρετρο Ελβετικό ότι η φράση ότι η φράση που λέει ότι κατακτά ο τούρκος με πόλεμο, μόνο με όπλα θα το αφήσει. Το Δεν Ξεχνώ έγινε σταδιακά Ομοσπονδία του Κουεγίαρ, δέσμη ιδεών Γκάλη και σιγά σιγά αποδεχόμαστε συνεταιρισμό σε μορφή συνομοσπονδίας και σταδιακή διχοτόμηση.  Λύση γιόκ. Ο Τούρκος ΥΠ.ΕΞ. το ξεκαθάρισε. Δεν φεύγουν τα στρατέυματα γιατί χρειάζονται. Μπορεί σε καμιά δεκαπενταετία αν είμαστε καλά παιδία.

Το σωτήριων έτος 2017 θα έρθουν μνήμες στους παλιούς αλλά το οδόφραγμα μοιάζει απομακρυσμένο μέρος για να εκφράσουμε την αντίθεση μας στην κατοχή. Οι πιο νέοι θα είναι στις παραλίες, το μακένζυ είναι το πιο hot spot του καλοκαιριού φέτος. Οι μαθητικές διαδηλώσει έχουν καταργηθεί και η πολιτική μας έχει υποτάξει πλέον να ατενίζουμε το μέλλον με αισιοδοξία για την λύση.  Για το 1974 ούτε λόγος. Αν θάψουμε κάποτε κανένα ήρωα ή σε κανένα μνημόσυνο μπορεί να ακούσεις παχιά λόγια.

Το σωτήριων 2017 αποφασίσαμε να προχωρίσουμε σε ανασκαφές για ευρήματα λειψάνων αγνοουμένων ή πεσόντων και των καταδρομών του Noratlas. Στα τόσα χρόνια που είχα παρευρεθεί στις συγκεντρώσεις των συγγενών των αγννουμένω όταν ακόμα ήταν πρόεδρος της ο Παπάς, πάντα άκουγα υποσχέσεις και ότι οι ενέργειες προσκρούουν στην Τ/ Κ πλευρά.

Το σωτήριων έτος 2017 η Κ.Δ. ξεκινά γεωτρήσεις και θα έχουμε μια θέση πλέον στον ενεργειακό χάρτι αφού το κοίτασμα Ονησίφορος είναι ελπιδοφόρο σύμφωνα με τον Ζωδιάτη Σόλων Κασίνη, τον άνθρωπο που ανάδειξε και υλοποίησε το θέμα φυσικό άεριο στην Κύπρο παρά τον χλευασμό και την δυσπιστία των εκάστοτε κυβερνήσεων.  Μια τουρκική φρεγάτα με την ονομασία “Iμβρος” γυροφέρνει στα 10 ναυτικά μίλια από τον σημείο της γεώτρησης αφού η ζώνη κινδύνου θεωρούνται τα 5 Ν.χλμ από το γαλλικό γεωτρήπανο. Όπως γυροφέρνει ένα απαρχαιωμένο ερευνητικό Μπαρπαρός όποτε θέλει η τουρκία. Τις ίδιες απειλές είχαμε με την κάθοδο των ρώσσικων τεθωρακισμένων αρμάτων Τ80 που τελικά ήρθαν στο νησί αλλά και με το πυραυλικό σύστημα S-300 που η άφιξη του ματαιώθηκε αφού τελικά η πολιτική ηγεσία ενέδωσε στις τουρκικές απειλές.

Το σωτήριων έτος 2017 η τουρκοκυπριακή πλευρά θα συμπεριλάβει στα σχέδια λύσης τη Μόρφου ως περιοχή που δεν θα περιστραφεί υπο ελληνοκυπριακή διοίκηση. Η Τ/Κ πλευρά προχωρεί σε έργα στην περιοχή Μόρφου και Ζώδιας και την ανέγερση μιναρέ στην Πάνω Ζώδια. Μηδαμινή η αντίδραση των τοπικών και δημοτικών αρχών. Ενώ έπρεπε να προχωρήσουμε σε δραστικά μέτρα εφόσον υπάρχει επιτροπή διατήρησης ιστορικών μνημείων μείναμε με σταυρωμένα τα χέρια και  τα προγραμματισμένα έργα προχωρούν δημιουργώντας τετελεσμένα. Βλέπετε το καντήλι των ευχών κάποτε θα λείψει όταν μένεις στα λόγια και όχι στις πράξεις.

Αυτά συμβαίνουν όταν για χρόνια μετατρέπεις τη χώρα σου σε σατραπεία και εσύ λειτουργείς ως ανδράποδο. Αποφασίζουν άλλοι για σένα με βάση τα συμφέροντά τους. Όπως και τότε, έτσι και σήμερα, δυστυχώς. Οι σειρήνες ηχούν κάθε χρόνο και το άκουσμα τους είναι μια υπενθύμιση ότι αυτός ο τόπος έχει βιώσει πολλές φουρτούνες.

Κάποτε όμως οι σειρήνες θα σταματήσουν να ηχούν και τότε κανείς δεν μπορεί να μας ξυπνήσει από τον λήθαργο. 

Έκθεση Ζωγραφικής Σολωμός Φραγκουλίδης: Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΚΡΙΤΙΚΟΣ

Μια τρέχουσα έκθεση φιλοξενεί η Λεβέντειος Πινακοθήκη για τους μήνες από τις 9 Μαΐου μέχρι τις 4 Σεπτεμβρίου 2017, στην αίθουσα Claude Monet. Πρόκειται για μια σημαντική έκθεση έργων τέχνης ενός γνήσιου δημιουργού του Σολωμού Φραγκουλίδη από την Πάνω Ζώδια.

Ο Φραγκουλίδης είναι ένας από τους πρωτοπόρους ζωγράφους της πρώτης γενιάς της Σύγχρονης Κυπριακής Τέχνης, όχι μόνο ως ζωγράφος αλλά συγγραφέας και κριτικός τέχνης. Αυτά είναι τα κύρια χαρακτηριστικά που ολοκληρώναν τα έργα του και τα έδεναν σε μια αρμονία. Με καταγωγή απο την Ζώδια, σπούδασε και έζησε και δημιούργησε στην Ελλάδα όπου μεγαλούργησε.

Ο τίτλος της έκθεσης είναι “Σολωμός Φραγκουλίδης: Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ, Ο ΤΕΧΝΟΚΡΙΤΙΚΟΣ” και παρουσιάζει τον Ζωδιάτη ζωγράφο Σολωμό Φραγκουλίδη και το έργο του όχι μόνο απο την πλευρά του ζωγράφου αλλά και του κριτικού αλλά και του συγγραφέα καθώς ο Φραγκουλίδης υπήρξε κριτικός και αρθρογραφούσε συχνά στην εφημερίδα Χαραυγή και το περιοδικό Νέα Εποχή (τεχνοκριτικά σημειώματα).


Ανήκει στους πρωτομάστορες της κυπριακής τέχνης, σε εκείνη τη γενιά των δημιουργών οι οποίοι οικοδόμησαν από το μηδέν τη νεότερη κυπριακή ζωγραφική. Ήταν απο τους πρώτους Κυπρίους που σπούδασαν τέχνη στο εξωτερικό και αργότερα μετέφεραν τις γνώσεις τους με τον ερχομό τους στην Κύπρο.

Εμμένοντας σε μια δημιουργική πορεία άρρηκτα δεμένη με τη ζωή του, μακριά από «...την πληθώρα των καταπλήξεων με την οποία ζητούσαν να εντυπωσιάσουν οι καλλιτέχνες», όπως έλεγε ο ίδιος.

Ο ζωγράφος έχει προσφέρει υλικό και πολλά τα δείγματα γραφής του στον συγκεκριμένο χώρο. Οι επιμελήτριες της έκθεσης κατάφεραν να συγκεντρώσουν αυτόν τον πλούτο από άρθρα του Φραγκουλίδη, που δημοσίευσε τακτικά στην εφημερίδα Χαραυγή και στο περιοδικό Νέα Εποχή, και να ανιχνεύσουν στα γραπτά του αυτά μια ξεχωριστή πηγή πληροφοριών για την τέχνη στην Κύπρο εκείνης της περιόδου. Η μουσειογραφική προσέγγιση και η επιλογή των έργων και των κειμένων του Φραγκουλίδη βοηθούν τον επισκέπτη να προσεγγίσει τους στόχους αυτής της πρωτοποριακής έκθεσης στο Coco_Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης, ενώ ταυτόχρονα συμβάλλει στη χάραξη νέων δρόμων για την κατανόηση του έργου του Φραγκουλίδη μέσα από το πρίσμα της εποχής του.

Βιογραφικό σημείωμα:

Η προσωπική του διαδρομή αποτελεί αντανάκλαση της σύγχρονης ιστορικής διαδρομής της Ελλάδας και της Κύπρου. 

Ο Σολωμός Φραγκουλίδης ανήκει στην πρώτη εκείνη γενιά των Κυπρίων καλλιτεχνών που συνδέθηκαν θεματικά με το τοπίο και τους ανθρώπους του τόπου τους και που τα έδωσαν με ρεαλιστικά ως επί το πλείστον εικαστικά λεξιλόγια, αλλά με μια απαράμιλλη ζωγραφική ποιότητα.

Γεννήθηκε στη Πάνω Ζώδια το 1902 και απεβίωσε στις 9 Δεκεμβρίου το 1981.

Είχε καταγωγή απο μια φτωχή αγροτική οικογένεια με αριστερές καταβολές. Ο πατέρας του τον αγαπούσε γι' αυτό παρόλες τις στερήσεις φρόντισε να του δώσει μόρφωση μέσης παιδείας.

Παρόλες τις δυσκολίες και κακουχίες της εποχής,  κατάφερε να τελειώσει το Παγκύπριο Γυμνάσιο

Ήταν τότε στο γυμνάσιο που ανάπτυξε την αγάπη για την ζωγραφική και αποφάσισε να ακολουθήσει αυτό το καλλιτεχνικό μονοπάτι. Εκεί ξύπνησε μέσα του το ένστικτο για την τέχνη που απο τότε ήταν τροφή και καημός.

Πήρε τα πρώτα τρία μαθήματα ζωγραφικής από τον Ρώσο ζωγράφο Ηλία Καρίσιεβ που η Ρωσική Επανάσταση προσφυγοποίησε στη Κύπρο. Ο Κλαρισεφ σπούδασε τέχνη στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού. Χωρίς να διστάσει, έδωσε τα δέκα σελίνια που του είχε δώσει η μητέρα του για την αποφοίτηση του για να πληρώσει τα τρία μαθήματα.  Ο Κλαρισεφ του δίδαξε τις βασικές αρχές της ζωγραφικής και έθεσε σκοπό να σπουδάσει τέχνη.

Διορίστικε ως δημοδιδάσκαλος χωρίς προσόντα (υπήρχε ο θεσμός την τότε εποχή). Δίδαξε για τέσσερα χρόνια στο χωριό Αμπελικού και με τα λεφτά που μάζεψε, συγκέντρωσε ένα σημαντικό ποσό για να φύγει για την Αθήνα να πραγματοποιήσει το όνειρο του.

Το 1924 με ένα μποξιά ρούχα και με 25 λίρες στη τσέπη πήγε στην Αθήνα για σπουδάσει. Ένα δύσκολο εγχείρημα αν αναλογιστεί κανείς τις δυσκολίες της εποχής, την φτώχια στην Κύπρο και την μετεπείτα ζωή ενός ζωγράφου.

Έτσι το 1924 ενεγράφει στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (1924-1930) της Αθήνας με καθηγητές τους Γιώργο Ιακωβίδη, Ζαχαρία Παπαντωνίου, Ν. Λύτρα, Σπύρο Βικάτο, Γ. Ροϊλό και Π. Μαθιόπουλο. Ήταν αρκετά δύσκολο να εισαχθείς στη σχολή. Ο Φραγκουλίδης κατάφερε να κατεταχθή απευθείας στο δεύτερο έτος.  Ευτύχησε να μαθητέυσει κοντά σε εξαιρετικούς δασκάλους και να γνωρίσει και να εκτιμήσει τη δουλειά των μεγάλων Ελλήνων ζωγράφων, όπως του Λύτρα, του Μαλέα, του Παρθένη και του Ζέππου.

Εργαζότανε σκληρά κατά την διάρκεια των σπουδών εντούτοις κατάφερνε να διακρίνεται κάθε χρόνο στην σχολή του και να του απονέμονται βραβεία.  Πρώτος ανάμεσα στους πρώτους κατάφερε να κερδίσει τα βραβεία όλων των ετών της φοίτησης του.

Τόσο κατά την διάρκεια των σπουδών του αλλά και αργότερα αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα. Για να σπουδάσει και να ζήσει εργάζεται σε διάφορες δουλειές.

Η ακατάπαυση εργασία του στην σχολη αναγνωρίζεται και απο τους καθηγητές του. Ο Α. Μπενάκης του απονέμει υπτροφία για τα τελευταία 2 χρόνια των σπουδών του, ύστερα απο ενέργιες του καθηγητή Γεώργιου Ιακωβίδη.

Παρέμεινε στην Αθήνα μέχρι το 1932.

Η σχεδιαστική του ικανότητα εκτιμήθηκε και αρκετοί εκδότες και λογοτέχνες ζητούν την συνεργασία του για την εικονογράφηση διηγημάτων ή εξώφυλλων βιβλίων.  Εικονογραφεί διηγήματα στα περιοδικά Ελληνικά Γράμματα κα Νεά Εστία. του Γ. Ξενόπουλου.

Την ίδια εποχή ύστερα απο σύσταση του Γ. Ιακωβίδη που εκτιμούσε ιδιαίτερα το έργο του συνεργάζεται με τον αρχαιολόγο-ακαδημαικό Γεώργιο Σωτηριάδη για τη σχεδιαστική απόδοση ανασκαφικών ευρημάτων στο Δίον, αλλά και με τον διάσημο καθηγητή της ανατομίας Γ. Σκλαβούνο ο ποίος του αναθέτει τον σχεδιασμό εκθεμάτων του Μουσείου.

Συνεχίζει του δημιουργικό του έργο επεκτείνοντας τη δραστηριότητα του και στην αγιογραφία.
Πληροφορείται απο τον Φώτη Κόντογλου ότι στην πατρίδα του αναζητούν αγιογράφο για την εκκλησία της παναγίας στον Αγρό και αποφασίζει να δοκιμάσει τις δυνάμεις του.


Επέστρεψε και παρέμεινε στην Κύπρο για δύο χρόνια για εικονογράφηση της εκκλησίας του Αγρού (1932-1934). Κατά την διάρκει της παραμονής του στον Αγρό ζωγραφίζει συνεχώς τις ομορφίες που απλόχερα του χάριζε η φύση Ο πρώτος αυτός πειραματισμός σε θέματα τακτικής του έδωσε τη δυνατότητα να μελετήσει τεχνικές και μεθόδους στις οποίες με άνεση θα επανερχόταν συχνά.

Η ελευθερία και η εμπιστοσύνη με την οποία τον περιέβαλλε η εκκλησιαστική επιτροπή τον οδήγησε σε έργα ζωγράφων θρησκευτικής ζωγραφικής, ιδιαίτερα δυτικοευρωπαϊκής.

Ασχολήθηκε συστηματικά με την αγιογραφία και συγκεκριμένα με ένα ιταλοβυζαντινό τύπο αγιογραφίας, φιλοτεχνώντας φορητές εικόνες σε διάφορες εκκλησίες της Κύπρου.


Το 1934 γύρισε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε ως σχεδιαστής.   Διορίστικε στη Σιβιτανίδειο Σχολη στην Καλλιθέα, η οποία φέρει το όνομα των αδελφών Βασίλειου και Λοϊζου Σιβιτανίδη απο την Πάφο που υπήρξαν ιδρυτικά μέλη της Ελληνικής Αδελφότητας των εν Αιγύπτω Κυπρίων. Πολύ σύντομα χαρακτηρίζεται Βενιζελικός και χάνει την θέση του.  Στην συνέχεια εργάζεται στο Μουσείο Μπενάκη σχεδιάζοντας αφίσες και καταλόγους εκθέσεων. 

Αν και σπάνια έκθετε τα έργα του, πείθεται το 1936 και οργανώνει την πρώτη του ατομική έκθεση στην αίθουσα του Παρνασού και αποσπά εκαιρετικές κρητικές.  Από το 1936 παρουσίασε έργα του σε ατομικές εκθέσεις (1936, Αθήνα, Παρνασσό. 1953, Αμμόχωστος, ξενοδοχείο Κωνσταντία. 1966, Λευκωσία, Πνευματική Στέγη. 1972, Λονδίνο, Ξενοδοχείο Cumberland. 1974, Λευκωσία, γκαλερί Αργώ. 1976, Αθήνα, γκαλερί Σκοπιά. 1977, Λευκωσία, γκαλερί Ζυγός. 1986, Λευκωσία, γκαλερί Γκλόρια, αναδρομική μεταθανάτια έκθεση). Επίσης είχε πάρει μέρος σε πολλές ομαδικές εκθέσεις (1932, Παγκύπρια έκθεση. 1933, 1940, 1941, Πανελλήνια έκθεση. 1960, Πλάτρες, «Το Χρυσό Αηδόνι». 1961, Παρίσι, Salon d’ Art moderne, 1970, Λονδίνο, Εδιμβούργο, Κοινοπολιτειακό Ινστιτούτο, «Έκθεση Κυπριακής Τέχνης». 1972, Foggia, Ιταλία, Bienale d’ Arte Sacra). Το 1966 επισκέπτεται κατόπιν πρόσκλησης στη Σοβιετική Ένωση και την ίδια χρονιά εκθέτει στη Πνευματική Στέγη στη Λευκωσία και το 1972 εκθέτει στο Λονδίνο.

Το 1937 εμφανίζεται σε μια άλλη ενότητα έργων με θέμα την ανθρώπινη εργασία στην ύπαιθρο και τον μόχθο που καταβάλει ο αγρότης για να καλλιεργήσει τη γή. Προσωπικά βιώματα απο την αγροτική ζωή στην Ζώδια. Φιλοτεχνεί το έργο του Αγροτικό και το Πατητήρι και άλλα πάμπολα σχέδια. 

Γεγονότα της εποχής όπως ο πόλεμος και η κατοχή του 1940 και ο εμφύλιος τον σημάδεψαν. Φορτισμένος απο την κατοχή, τις εμπειρίες του πολέμου θα δημιουργήσει αργότερα το έργο Αναφορά που απεικονίζει τις ατέλιωτες ουρλες των στερημένων που αναζητούν λίγη τροφή και το έργο Πιετά που απεικονίζει τ δυστηζία και την πείνα του Ελληνικού λαού απο τις κακουχίες του πολέμου.

Την ίδια δουλειά κάνει και στην περίοδο της κατοχής σχεδιάζοντας αφίσες για την αντίσταση. Είχε ενταχθεί στο μέτωπο το 1940, μέσω της Πνευματικής Επιστράτευσης και ζωγράφιζε σχέδια και αφίσες απο το μέτωπο ενώ παράλληλα στέλνει ανταποκρίσεις στα Ελληνικά Γράμματα. Μυείται στο ΕΑΜ και συμμετέχει στον αγώνα σχεδιάζοντας αφίσες. Μετά την απελευθέρωση συνεχίζει την δράση του στο ΕΑΜ που θα έχει επιπτώσεις στην επαγγελματική του εξέλιξη όπου οι πολιτικές επιλογές αποτελούσαν την τότε εποχή καθοριστικό παράργοντα.


Από το 1947 μέχρι το θάνατό του, το 1981, έζησε στη Κύπρο.

Το 1947 επιστρέφει στην Κύπρο λόγο των δύσκολων καταστάσεων στην Ελλάδα αλλά δεν καταφέρνει να διοριστεί λόγο των αριστερών του καταβολών εν αντίθεση με άλλους ζωγράφους τότε όπως το Διαμαντή και τον Κάνθο που είχαν διοριστεί.

Με την επιστροφή του θα εγκατασταθεί στο Καραβοστάσι, και όχι στην γενέτειρα του Ζώδια κοντά στην φύση, την θάλασσα και τους λιγοστολυς απλούς ανθρώπους όπου θα ζωγραφίζει και θα πουλά τα έργα του για να ζήσει. Ο ίδιος δήλωσε ότι ζωγράφιζε έναντι ανταμοιβής για να ζήσει.  Στην Ζώδια θα δημιουργήσει μαζί με τον αδελφό του Αντρέα ένα μανιταρώνα για να εξασφαλίσει τα προς των ζή την νύχτα δούλευε για τα μανιτάρια και την ημέρα ζωγράφιζε.

Αναγκάζεται για καθαρά βιοποριστικούς λόγους να ασχοληθεί με την αγιογραφία ενώ παράλληλα ασχολείται με τη φιλοτέχνηση επιγραφών και εμπορικών μακέτων.

Ζωγραφίζει εικόνες με βυζαντινή τεχνοτροπία και δυτικοευρωπαϊκή τέχνη για τη Μονή του Αποστόλου Αντρέα, την Αγία Παρασκεύη στον Μουτουλλά, τη Χρυσοσπηλιώτισσα στο Κάτω Βαρώσι και άλλες μονές. 

Αποδίδει στα έργα του τοπία και προσπαθεί να συλλάβει και να αποδόσει την φύση σε πλήρη ταύτιση όπως την ζούσε στο Καραβοστάσι. Δημιουργεί το έργο Το σπίτι του ψαρά. Κεντρική μορφή ένα μεγάλο δέντρο, μια συκιά που υψώνει τα κοκαλιασμένα της κλαδιά στον ουρανό και απλλώνει προστατευτικά πάνω απο το φτωχόσπιτο.

Σε ένα άλλο έργο του, τα σκιάχτρα, με το οποίο συμμετέχει στην έιθεση Salon d' Art Modern το 1961 παριστάνει την ιστορία της ζωής όπου ο ήλιος της αλήθειας έχει αρχίσει να γεννάται σπορπώντας το φώς και τη χαρά της ζωής όμως τα μίση και τα πάθη, σκίχατρα των ανθρώπων υφωνονταισταθερά μπροστά του.

Δημιουργεί τα έργα Αναφορά και Πιετά που απεικονίζουν τις εμπειρίες του στο πόλεμο του 1940 και τον πεινασμένο ελληνικό λαό και τις κακουχίες του πολεμου.

Η τρίτη μεγάλη ΄συνθεση αυτής της εποχής είναι η Καινή Διαθήκη, που χαρακτηρίζεται το καθαυτό έργο της ζωής του. Ασχολήθηκε περίπου 20 χρόνια για την δημιουργία του και αναδεικνύει όλες τις δυνατότητες του. Το έργο απεικονίζει το  Χριστό και τους μαθητές του στο υπερώο κατά τον Μυστικό Δείπνο. Η γλυπτή επιγραφή στο κυκλικό πλαίσιο "Εν τούτω γλώσονται πάντες ότι εμοί μαθηταί εστε, εάν αγάπη έχητε εν αλλήλοις" μετα΄γερει το μήνυμα της αλληλεγγύης και της κοινονικής συνοχής. Το πρόσωπο κάθε αποστόλου αποτελεί το ιδιαίτερο πορτρέτο ενός καθημερινού ανθρώπου. Ο Φραγκουλίδης θέλει να αποδώσει συναισθήματα, οργή, απορίες, ερωτηματικά, αμφιβολίες με ιδιαίτερη έμφαση την προδοσία, καθώς στην μορφή του Ιούδα απεικονίζεται όλο το μίσος κατά του διδασκάλου.

Καταπιάνεται με τα πορτρέτα των ανθρώπων του περίγυρου του και περισσότερο των παιδιών φίλων του και η προσπάθεια εστιάζεται στην απόδοση των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών τους που συγκροτούν την προσωπικότητα τους.

Καταπιάνεται με την νεκρή φύση που για τον ίδιο λειτουργεί σαν ερέθισμα για μια ζωγραφική επιδεξιότητα με υψηλή τεχνική και γνώση.

Έργα του βρίσκονται στην Κύπρο, στην Κρατική Πινακοθήκη Σύγχρονης Κυπριακής Τέχνης, στη Δημοτική Πινακοθήκη Αμμοχώστου, στην Πρεσβεία της Ελλάδας στη Λευκωσία. Στην Ελλάδα: Υπουργείο Πολιτισμού, Δημαρχείο Μεσολογγίου. Στη Ρωσία, στη Μόσχα, Μουσείο Πούσκιν. Επίσης σε ιδιωτικές συλλογές στην Κύπρο και το εξωτερικό. Την προσωπική συλλογή έργων του άφησε με διαθήκη στο Ελληνικό Δημόσιο.

Αρκετά απο τα έργα του βρίσκονται στην Πρεσβεία της Ελλάδος και άλλα βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές. Ήταν απο τα ιδρυτικά μέλη του Ελληνικού Επιμελητηρίου Καλών Τεχνών και γι' αυτό το ελληνικό κράτος του κατάβαλλε αργότερα σύνταξη. Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης δόρισε τα έργα του στο Ελληνικό δημόσιο και βρίσκονται στην Πρεσβέια της Ελλάδος.

Διακρίσεις: Αργυρό μετάλλιο στην Bienale d’ Arte Sacra στη Foggia Ιταλίας, 1972.

Σολωμός Φραγκουλίδης «Δυο βαρκούλες ξεκουράζονται», 1955,  Λάδι σε καμβά, 49 x 64 εκ.

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Ο Λαογραφικός Όμιλος Ζωδιατών σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Χαραλάμπους "Κουρσεμένο Ακροθαλάσσι και άλλα διηγήματα" στο οίκημα του ομίλου μας (Αγ. Ανδρέα 19, Παλλουριώτισσα-Τ..Τ.1040 Λευκωσία, την Τετάρτη 5/7 και ώρα 19:00

"Κουρσεμένο Ακροθαλάσσι και άλλα διηγήματα"

Στα διηγήματα αυτά υπάρχει έντονη η ανθρωπιά, η τιμιότητα, η καταλλαγή, η συγχωρητικότητα, η γενναιόδωρη ανταπόδοση του οφειλομένου στον αδικούμενο, το αφιλοχρήματο, η τιμιλοτητα και η θυσιαστική αγάπη. Στη συλλογή αυτή εμπεριέχονται και κάποια διηγήματα τα οποία αφορούν τον ιστορικό πόνο της Ρωμιοσύνης, όπως τα δύσκολα χρόνια της σκλαβίας στους Ενέτους, τους Τούρκους και του Άγγλους.  Ακόμα και σε αυτά τα διηγήματα, εκτός απο την αγάπη στο δίκαιο και την αλήθεια, ενυπάρχει η τιμιότητα, η καλοσύνη και η θυσιαστική αγάπη. 

Η αφιέρωση των διηγημάτων αυτών, σε κείνους που μας μάθανε, για κείνο το δίκιο που την αγάπη λογιάζει και για κείνη την αγάπη που το δίκιο που την αγάπη λογιάζει. Τη διόρθωση ευγενώς ανέλαβε ο φιλόλογος κ. Φοίβος Πρωτοπαπάς. Μέρος των εσόδων θα δοθούν για άπορους συγχωριανούς μας και τα υπόλοιπα για τις ανάγκες του Ομίλου μας.

Ο συγγραφέας

Ο Βασίλης Χαραλάμπους κατάγεται απο την Κάτω Ζώδια και έχει στο ενργητικό του συγγραφικό έργο όπως την "Η καθατζιέρκατζιη του Λωξαντρή" και άλλα διηγήματα. Αρθρογαφεί στην εφημερίδα Ζωδιάτικα Νέα. Έχει ζωγραφίσει τοπία και εκκλησίες σε ακουρέλες όπως τις εκκλησίες της Ζώδιας, του Αγίου Μάμα της Μόρφου, το κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα, του Βουφαβέντο, Λάμπουσα

ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Β΄ Διασκεπτική Συνάντηση για το Κυπριακό της Επιτροπής των Δέκα

Σάββατο, 1η Ιουλίου, στο Ξενοδοχείο Άγιος Γεώργιος, Χλώρακα, στην Πάφο 10:30 π.μ. – 2:30 μ.μ. και από 4 μ.μ. – 6:30 μ.μ.

Η Επιτροπή των Δέκα, που αποτελείται από διπλωμάτες και ειδικούς επιστήμονες με μακρά και βαθιά γνώση του Κυπριακού, συνέρχονται σε Β΄ Διασκεπτική Συνάντηση, με τη στήριξη και τη συνεργασία της Ιεράς Μητροπόλεως Πάφου.

Στόχος της Συναντήσεως είναι η ανάλυση και η συζήτηση από κοινού των τρεχουσών εξελίξεων, εν όψει ιδίως της Β΄ Πενταμερούς Διασκέψεως στο Κράνς Μοντανά.

Στη Συνάντηση θα συμμετάσχουν και θα καταθέσουν εισηγήσεις:

1. Δημήτρης Αλευρομάγειρος, Αντιστράτηγος ε.α., πρώην Γενικός Επιθεωρητής Ελληνικού Στρατού και υπερασπιστής της Λευκωσίας το 1974.

2. Βασίλης Φίλιας, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνιολογίας, πρώην Πρύτανης Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών.

3. Περικλής Νεάρχου, Πρέσβης ε.τ.

4. Θέμος Χ. Στοφορόπουλος, πρώην Πρέσβης της Ελλάδος στην Κύπρο.

5. Λουκάς Αξελός, Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών, συγγραφέας, διευθυντής των εκδόσεων «Στοχαστής» και του περιοδικού «Τετράδια».

6. Παναγιώτης Ήφαιστος, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. 

7. Ιωάννης Θ. Μάζης, Καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής και Πρόεδρος του Τμήματος Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ)

8. Κωνσταντίνος Γρίβας, Αναπληρωτής Καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.

9. Γιώργος Κασιμάτης, Συνταγματολόγος, Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών.

10. Δημήτρης Καραϊτίδης, Πρέσβης ε.τ. 

11. Μάριος Ευρυβιάδης, Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Πολιτικών Επιστημών Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών

12. Φοίβος Κλόκκαρης, Αντιστράτηγος ε.α. της Κυπριακής Εθνοφρουράς, πρώην Υπουργός Άμυνας.

Μια φωτογραφία χίλιες λέξεις

Και η ματιά σταματά εκεί που συναντά κανείς ένα παλιό, ξεχασμένο χρονοντουλάπι το οποίο κρύβει άλλοτε μυστήριες, άλλοτε ρομαντικές και άλλοτε αστείες ιστορίες μέσα από μαυρόασπρες φωτογραφίες του παρελθόντος. Τότε, το ταξίδι στο παρελθόν αρχίζει και αναμνήσεις ξυπνούν…

Ψάχνοντας λοιπόν σε ένα από αυτά τα ξεχασμένα ντουλάπια με τους πολύτιμους θησαυρούς του παρελθόντος, ανακαλύψαμε μια φωτογραφία η οποία μας γυρνά πολλά χρόνια πίσω, γύρω στο 1920-1930 όπου και χρονολογείται, και μας δίνει το έναυσμα για περαιτέρω αναζήτηση πληροφοριών που σχετίζονται με αυτή. Η φωτογραφία αυτή, απεικονίζει 2 κληρικούς που κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλο, κλώθοντας αδρακτάν. Αναζητώντας πληροφορίες για αυτή, πήραμε όχι μόνο σημαντικές πληροφορίες για τα ίδια τα πρόσωπα που απεικονίζονται, αλλά και πληροφορίες για την υφαντική τέχνη που ηταν μιά από τις κύριες ασχολίες που είχαν στην Ζώδια. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι οι Ζωδιάτες μέχρι το 1974, ασχολούνταν συστηματικά με την βούφα. Ύφαινανε κυρίως πατανίες (κουρελλούδες) και πιό παλιά ύφαιναν λινά, μεταξωτά, μάλλινα και άλλα.

Οι δυο εικονειζόμενοι κληρικοί της φωτογραφίας είναι ο Παπαχαράλαμπος Παπασκάρνος Χατζηακρίδα και ο Παπα Λοής ή Παπαλοίζος Παπασολωμός. Στην πραγματικότητα η παρέα αποτελείτω απο τρείς παπάδες και όχι μόνο δυο όπως φαίνεται, λόγω του ότι δεν διασώθηκε ολόκληρη η φωτογραφία. Ο τρίτος στην παρέα ήταν ο Παπαγιωρκής. Και οι τρεις τους  είχαν καταγωγή από την Κάτω Ζώδια. Πρόκειται όπως προαναφέραμε για τρεις αγγράμματους αλλά και προοδευτικούς κληρικούς, οι οποίοι ήταν και αχώριστοι φίλοι. 

Περνώντας μια μέρα από την Ζώδια ο φωτογράφος Reno Wideson τους είδε να κάθονται δίπλα-δίπλα και να κλώθουν αδρακτάν συνομιλώντας και χαμογελώντας. Του άρεσε τόσο πολύ η εικόνα αυτή, που θέλησε να τους φωτογραφήσει. Αξιοσημείωτον είναι το γεγονός ότι, η φωτογραφία αυτή έγινε από τον ίδιο το φωτογράφο κάρτα όπου πουλιόταν στα περίπτερα και στα βιβλιοπωλεία.

Ποιοι ήταν λοιπόν αυτοί οι άνθρωποι που εντυπωσίασαν τόσο τον Reno Wideson

Παπασκάρνος 

Ο Παπασκάρνος γενήθηκε το 1870 και απεβίωσε το 1940. Ήταν παπάς όπως ο παππούς του από την μητέρα του. Μάλιστα με το ίδιο όνομα και το ίδιο επίθετο. Ο Παπαχαράλαμπος Παπασκάρνος ήταν αρκετά πλούσιος. Το σπίτι του ήταν απέναντι απο την εκκλησία του Σταυρού.  Ήταν πατέρας του Γιωρκή του Κκκαφά.

Παπαλοής 

Ο Παπάλοης Παπασολωμός γενήθηκε το 1866. Ο Παπαλοϊζος (Παπάλοης) το σπίτι του ήτανε στο δρόμο των καφενείων Βελάρη, Αχιλλέα, απέναντι απο το σπίτι του Γεωρκή του Κασινιού. Ο Παπαλοής είχε 5 παιδιά  Ήταν πατέρας του Μιχαήλη Ξάνθου, δάσκαλου και ύστερα ιερέα και της Αρκοντούς που παντρεύτηκε τον Αντωνή του Καππαλίτα, σκαρπάρη απο την Πάνω Ζώδια. Όταν έκανε το πρώτο της παιδί, ήταν κορίτσι. Το χόρευε και όταν του τραγουδούσε έλεγε. “Τίνος ε΄νι τούτ’ η κόρη ‘εν της Αρκοντούς τ’ Αντώνη, του Παπαλοή αγγόνι τζαι του Καππαλίτ’ ακόμη” 

Παπάγιωρκης

Ήταν γιός του Χατζηνικόλα του δασκάλου. Ήταν εύπορος αλλά είχε και πολλά παιδιά. Παιδιά του λοιπόν ήταν ο Νικόλας, ο Νικηφόρος, που υπηρετούσε στον στρατό σαν μουλάρη, για πολλά χρόνια σαν αγροφύλακας και παιδονόμος στο Αρρεναγωγείο, ο επιλεγμένος δάσκαλος, ο Χαμπής, η Μελανή, η γυναίκα του Γεωρκή του Κκαφά, ο ιερομόναχος Κύκκου Γεράσιμος (κατά κόσμο Στυλιανός), ο Ανδρέας που παντρεύτηκε την Θεογνώσαν του Θεολόγου την επιλεγόμενη Καλή. 

Ποιος ήταν ο Reno Wideson;

Ο φωτογράφος Reno Wideson παρά το Αγγλικό του όνομα θεωρούσε τον εαυτό του Ελληνοκύπριο. Ο πατέρας του Οδυσσεάς Ευρυβιάδης από την Λάρνακα, είχε ιοθετήσει το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Wideson όταν ήταν εκδότης του σχολικού περιοδικού Canon Newham's της Αγγλικής Σχολής Λευκωσίας αλλά και αργότερα το χρησιμοποιούσε αντί του Ελληνικού του πατρόνυμου. Οι πλήστες φωτογραφίες της  Κύπρου από παλιά που αρκετοί έχουμε συναντήσει είναι του ιδίου. 

Ο Reno Wideson υπήρξε δημόσιος υπάλληλος και αξιωματούχος στην Κυπριακή Διοίκηση όταν το νησί ήταν αποικία της Αγγλίας. Λόγο της θέσης του ταξίδευε σε όλη την Κύπρο. Το 1949 διορίστικε στο νεοσύστατο Γραφείο τουριστικής ανάπτυξης. Εκμεταλλευόμενος την θέση του και το πάθος του για την φωτογραφική,  αποθανάτισε αρκετές σκηνές και τοπία της Κύπρου κατά την διάρκει των ταξιδιών του. 

Οι φωτογραφίες του δημοσιεύονταν τακτικά στο Κυπριακό Ημερολόγιο αλλά και σε εκδόσεις όπως βιβλία .περιοδικά και διαφημιστικών εντύπων που προωθούσαν τον Κυρπιακό Τουρισμό σε παγκόσμια εμβέλεια. Το 1956 διορίστηκε Υπεύθυνος Ταινιών της υπηρεσίας του πειραματικού Κυπριακού πρακτορείου ειδήσεων (Head of Films of the experimental Cyprus Broadcasting Television Service) . Το 1960  διορίστηκε στο  B.B.C. Λονδίνου αρχικά ως Film Operations Manager και αργότερα σε άλλες θέσεις μέχρι το 1977 οπότε και αφυπηρέτησε για να αφοσιωθεί στην τέχνη που αγαπούσε την ζωγραφική και την φωτογραφία.

Η υφαντική τέχνη στη Ζώδια 

Η υφαντική ήταν μιά από τις σημαντικότερες ασχολίες που είχαν οι κάτοικοι του χωριού. Η Ζώδια και η ευρύτερη περιοχή Μόρφου ήταν η κατεξοχήν περιοχή παραγωγής λιναριού.

Η τέχνη αυτή ωστόσο επέβαλλε το κούρεμα προβάτων όπου όσοι ασχολούνταν με αυτή, έπαιρναν το μαλλί και το και έπλεκαν. Το έκαναν κλωστές  και το χρησιμοποιούσαν στις βούφες για να κάνουν κυρίως μάλλινα σεντόνια. Αυτού του είδους η υφαντουργία αποτελούσε επιπλέον εισόδημα, διόλου ευκαταφρόνητο. Είναι άγνωστο πότε άρχισε η παραγωγή λιναριού στην περιοχή αλλά γραπτές αναφορές των μοναχών της Ασίνου επιβεβαιώνουν την παραγωγή λιναριού στη Ζώδια και Κατωκοπιά το 1319 μ.Χ. Μαρτυρούν επίσης τη συμβολή του Οβγού ποταμού στην κατεργασία του λιναριού. William Bevan, Διευθυντή του Τμήματος Γεωργίας, “Notes of Agriculture of Cyprus and its Products” έκδοση 1919. 

Αναφέρει επίσης ότι για κάθε σκάλα χρειαζόταν 17-22 οκάδες (20 - 26 κιλά) σπόρος και η παραγωγή της κάθε σκάλας ήταν 100-300 οκάδες (120- 360 κιλά) σπόρος λιναριού, μέρος του οποίου χρησιμοποιείτο για σπορά και ο υπόλοιπος πουλιόταν για την παραγωγή λινελαίου. Κάθε σκάλα παρήγαγε επίσης 80-100 οκάδες (96– 120 κιλά) ίνες λιναριού. Μετά τον θερισμό όλη η παραγωγή όλων των χωριών μεταφερόταν στον βροχό του Οβγού ποταμού και από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβρη ειδικοί βροχάρηδες τον φούσκωναν (η κάθε Κοινότητα είχε τη θέση της). Η παραγωγή του κάθε γεωργού ξεχωριστά φούσκωνε για 22 ημέρες στα υφάλμυρα νερά του βροχάρη ποταμού Οβγού. 

Μετά τον βροχό, οι γεωργοί φόρτωναν τα νημάθκια του λιναριού και τα μετέφεραν σε αλώνια και στα δώματα για την τελική ξήρανση. Κατόπιν γινόταν ειδική επεξεργασία με ξύλινο εργαλείο, τη μελιτζιάν, για να ξεχωρίσουν τις ίνες από το χονδρότερο υλικό ( το λινόξυλο). Από τις ίνες με το αδράκτι έφτιαχναν τα λινά νήματα από τα οποία οι υφάντρες ύφαιναν τα λινά υφάσματα. Η περιοχή, για πολλές δεκαετίες, προμήθευε το λινό ύφασμα για τα Λευκαρίτικα κεντήματα. Παρήγαν επίσης μάλλινα νήματα από το μαλλί των προβάτων τους αλλά και μεταξωτά νήματα από την εκτροφή μεταξοσκώληκα. Οι υφάντρες συνδύαζαν τα νήματα αυτά με τα λινά και ύφαιναν λινομάλλινα και λινομέταξα υφάσματα για διάφορες χρήσεις Οι Ζωδιάτες ασχολούνταν συστηματικά με την υφαντική και αποτελούσε μια από τις κύριες πηγές εισοδήματος μαζί με την ξηροκαλιέργεια και την καλιέργεια εσπεριδοειδών.

Στην φωτογραφία πιο πάνω βλέπουμε τον Παπάλοη μαζί με δυο άλλους εικονιζόμενους να χρησιμοποιούν τον/την άτρακτο. Ουσιαστικά μετατρέπαν σε χοντρή κλωστή το σκουλλί του λυναριού. 

Σύμφωνα με αρχαία πηγή, άτρακτος ήταν ένα κλωστικόν όργανον έκ μικράς ξύλινης ράβδου, αποληγούσης προς τά άνω εις άγκιστρον ή έγκοπήν κσι φερούσης προς τά κάτω σφόνδυλον. Χρησιμεύει όπως στρεφόμενη περί τόν άξονα της κλώθη τήν έκ της ήλακάτης (ρόκας) έλκομένην ύφαντικήν ύλην (έριον, βάμβακα κλπ). Έν τω κλωστικω μηχανήματι καλείται άνάλογον χαλύβδινον όργανον τό όποιον στρέφει τό νήμα. Ο αδρακτάς (αδράχτι) ήταν επίσης ξύλινο εργαλείο με το οποίο με το οποίο έγνεθαν το μαλλί. 

Οι Στρατιωτικές Δυνάμεις στην Κύπρο το 2017: Ετήσια έκθεση Κυπριακού Κέντρου Στρατηγικών Μελετών: Σύγκριση δυνάμεων, Συμπεράσματα και Διαπιστώσεις

Οι συσχετισμοί στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο κατά το 2017 παρουσιάζονται πιο δυσμενείς για την Κυπριακή Δημοκρατία από τα προηγούμενα χρόνια. Η αριθμητική ισχύς των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων έχει επανέλθει στα προηγούμενα της επίπεδα. Η οικονομική κρίση και άλλοι παράγοντες όπως η μείωση της θητείας, θέτει τη δύναμη της Ε.Φ. σε δυσχερέστερη θέση έναντι των κατοχικών στρατευμάτων και καθιστά το θέμα της ΑΟΖ ιδιαίτερα ευαίσθητο αντικείμενο πιέσεων στο Κυπριακό. 

Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από την Ετήσια Έκθεση του Κυπριακού Κέντρου Στρατηγικών Μελετών για τις Στρατιωτικές Δυνάμεις στην Κύπρο το 2017.

Όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα της έκθεσης, τα οποία παρουσίασε ο Διευθυντής του Κέντρου Δρ Άριστος Αριστοτέλους, η Λευκωσία εκτός από διπλωματικά διαβήματα, δεν διαθέτει καμία απολύτως στρατιωτική απάντηση στις προκλήσεις της τουρκικής πλευράς στη θαλάσσια περιοχή. 

Συνεπώς η κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, είναι πλήρως εκτεθειμένη στις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις καθώς η Τουρκία διατηρεί συντριπτική και αδιαμφισβήτητη στρατιωτική υπεροχή στο κυπριακό χώρο σε όλους τους τομείς και ιδιαίτερα στο Ναυτικό και την Αεροπορία.

Το γεγονός αυτό αποκλείει το ενδεχόμενο θερμού επεισοδίου στην Α.Ο.Ζ., αλλά αφήνει ανοικτή τη δυνατότητα παρεμπόδισης των διεξαγόμενων εκεί εργασιών από το τουρκικό πολεμικό ναυτικό, καθώς και άσκησης πιέσεων στο Κυπριακό. 

Συσχετισμοί στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο 

Η αριθμητική ισχύς των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων έχει επανέλθει στα προηγούμενα της επίπεδα, ήτοι στις 43,000 που ήταν πριν την μεταφορά ενός τάγματος στην Νοτιοανατολική Τουρκία. Η δε μείωση του αριθμού των κληρωτών στην Εθνική Φρουρά ένεκα μειωμένου ρυθμού γεννητικότητας και δεκατετράμηνης θητείας, χωρίς την εκ των προτέρων εξασφάλιση των αναγκαίων εξισορροπητικών ρυθμίσεων σε ανθρώπινο δυναμικό, οργάνωση, αλλά και η μη αναπλήρωση ή ενίσχυση του οπλοστασίου της τεχνολογικά μέσα και εξοπλισμό, διεύρυνε περαιτέρω την ήδη υπάρχουσα διαφορά με την τουρκική πλευρά, όχι μόνο αριθμητικά αλλά και λειτουργικά. 

Η πρόσληψη 2,700 ΣΥ.ΟΠ (επαγγελματίες οπλίτες) όπως και η προσεχτική άσκηση αμυντικής διπλωματίας είναι στοιχεία βοηθητικά, ουδόλως όμως συμπληρώνουν τα κενά ικανοτήτων ή βελτιώνουν ουσιαστικά τη μαχητικότητα της Ε.Φ.

Επίσης οι περιορισμοί στον οικονομικό τομέα ένεκα και της οικονομικής κρίσης και οι πολιτικές προτεραιότητες διαδοχικών κυπριακών κυβερνήσεων ως προς τη διάθεση οικονομικών πόρων, λειτούργησαν σε βάρος του αμυντικού τομέα. Τα τελευταία χρόνια είτε είναι ανύπαρκτα είτε έχουν καθηλωθεί εντελώς οποιοδήποτε σοβαρά προγράμματα ενίσχυσης ή ανάπτυξης των ικανοτήτων της Εθνικής Φρουράς, ο δε τομέας της συντήρησης και της εξασφάλισης ορισμένων αναγκαίων ανταλλακτικών διέρχονται περίοδο δυσκολιών. Η μόνη ενίσχυση που έχει σημειωθεί είναι η πρόσφατη δωρεά παραχώρηση ενός σκάφους από το Ομάν που έχει μετατραπεί σε στρατιωτικού χαρακτήρα πλοίο ανοικτής θαλάσσης για την Ε.Φ. χωρίς ωστόσο να υπάρχουν οι δυνατότητες στη ναυτική βάση για να το φιλοξενεί.

Ως εκ τούτου καθιστά το θέμα της Α.Ο.Ζ. ένα ευαίσθητο σημείο άσκησης στρατιωτικών πιέσεων στο Κυπριακό. Η κυπριακή Α.Ο.Ζ. είναι πλήρως εκτεθειμένη στις Δυνάμεις αυτές, δεδομένου ότι η Λευκωσία εκτός από διπλωματικά διαβήματα δεν διαθέτει καμία απολύτως στρατιωτική απάντηση στις προκλήσεις της τουρκικής πλευράς στη θαλάσσια περιοχή. Το γεγονός αυτό αποκλείει το ενδεχόμενο θερμού επεισοδίου στην Α.Ο.Ζ. αλλά αφήνει ανοικτή τη δυνατότητα παρεμπόδισης των διεξαγόμενων εκεί εργασιών από το τουρκικό πολεμικό ναυτικό, καθώς και άσκησης πιέσεων στο Κυπριακό.

ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΔΟΜΗ
ΕΘΝΙΚΗ ΦΡΟΥΡΑ		ΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ
Σώμα Στρατού	1	Σώμα Στρατού	1
Μεραρχίες Πεζικού	2	Μεραρχίες Πεζικού	2
Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία	1	Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία	1
Ταξιαρχίες Πεζικού	2	Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία	1
		Τάγματα Ειδικών Δυνάμεων	1
Σύνταγμα Καταδρομών	1	Τάγματα Καταδρομών	2

Η Διοίκηση της Εθνικής Φρουράς με έδρα τη Λευκωσία. περιλαμβάνει όλους τους κλάδους (Στρατό, Ναυτικό, Αεροπορία). Την κύρια δύναμη αποτελούν οι δυνάμεις Στρατού, που συγκροτούνται σε μεραρχίες και ταξιαρχίες και οι οποίες υπάγονται απευθείας στο Γενικό Επιτελείο της Εθνικής Φρουράς.

Οι δυνάμεις στα κατεχόμενα προέρχονται από την 3η Στρατιά, που έχει έδρα την Ερζινζάν στην Τουρκία. Πρόκειται για ένα σώμα στρατού, το οποίο χωρίζεται σε δύο μεραρχίες, την 28η Μεραρχία και την 39η και την ΤΟΥΡ.ΔΥ.Κ, σε δύο μηχανοκίνητες ταξιαρχίες και τάγματα ειδικών δυνάμεων και καταδρομών. 

Oι τουρκοκυπριακές δυνάμεις αποτελούνται από 7 τάγματα πεζικού και διαθέτουν ελαφρύ οπλισμό. 

Σύνθεση Έμψυχου δυναμικού

ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
ΕΘΝΙΚΗ ΦΡΟΥΡΑ & ΕΛΔΥΚ		ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
Έμψυχο δυναμικό Ε/Κ	10,000	Έμψυχο δυναμικό Τ/Κ	3,500
Εφεδρεία	50,000	Εφεδρεία Τ/Κ	26,000
ΕΛ.ΔΥ.Κ.	950	ΤΟΥΡ.ΔΥ.Κ.	43,000
Σύνολο	60,950	Σύνολο	72,000

Το έμψυχο δυναμικό της Εθνικής Φρουράς παρουσιάζει σειρά μειώσεων τα τελευταία χρόνια που το φέρουν κατά μέσον όρο να ανέρχεται συνολικά γύρω στις 10.000 σε σύγκριση με 12.000 ή και 13.000 παλαιότερων χρόνων. Ο αριθμός των εφέδρων κυμαίνεται γύρω στις 50.000. Το δε σύνολο του ανθρώπινου στρατιωτικού δυναμικού υπό τα όπλα περιλαμβανομένης και της ΕΛ.ΔΥ.Κ. (950) υπολογίζεται στις 60.950.

Η δύναμη των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο σε ανθρώπινο δυναμικό το 2017 εκτιμάται ότι επανήλθε στα προηγούμενα αριθμητικά του επίπεδα ήτοι στις 43.000 που ήταν πριν την απόσυρση ενός τάγματος πεζικού που είχε μεταφερθεί στην Νοτιοανατολική Τουρκία για τις ανάγκες των επιχειρήσεων στην περιοχή. Προστιθεμένων των 3.500 Τουρκοκύπριων ενόπλων και 26.000 εφέδρων, ο συνολικός αριθμός της δύναμης αυτής ανέρχεται στις 72.000.

Οι Τουρκοκυπριακές εφεδρείες αριθμούν γύρω στις 26.000. 11.000 προορίζονται για την πρώτη γραμμή,  10.000 για τη δεύτερη γραμμή και 5.000 για την τρίτη γραμμή.  

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι:

• Το ισοζύγιο δυνάμεων για τη Λευκωσία εμφανίζεται δυσμενέστερο το 2017, καθώς απέναντι στις 10.000 έμψυχου δυναμικού της Εθνικής Φρουράς, η Άγκυρα αντιπαρατάσσει 43.000 στρατεύματα. (δηλ. αναλογούν 4,3 Τούρκοι στρατιώτες για κάθε ένα Εθνοφρουρό σε σύγκριση με 3.5 τον περασμένο χρόνο).

• Όσον αφορά το σύνολο των δυνάμεων στις δύο πλευρές, οι αριθμητικές αναλογίες παραμένουν σχεδόν ένας Εθνοφρουρός για κάθε 1.2 Τούρκους στρατιώτες (1: 1.2).

Σύνθεση οπλοστασίου

Η κατάσταση το 2017 όσον αφορά το βασικό εξοπλισμό των δύο πλευρών στην Κύπρο δεν έχει βασικά μεταβληθεί σε σχέση με προηγούμενα χρόνια όπως παραθέτουμε πιο κάτω.

Άρματα Μάχης

 Η Εθνική Φρουρά υπολογίζεται ότι διαθέτει σήμερα 134 άρματα μάχης σε σύγκριση με 179 που διέθετε το 2011/12. Το αντίστοιχο τουρκικό δυναμικό σε άρματα μάχης ανέρχεται σε 348 σε σύγκριση με 449 που ήταν πριν το 2015.
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι:
• Για κάθε άρμα μάχης της Ε.Φ αναλογούν 2,5 τουρκικά σε σύγκριση με 2.8:1 το 2012, 5.7 :1 το 1994 και 15 : 1 το 1974. Λαμβανομένων υπόψη και των 61 Μ-48 της ΕΛΔΥΚ η αναλογία μειώνεται ελαφρώς σε ένα άρμα της Ε.Φ. για κάθε 1.7 τουρκικά.
• Η Ε.Φ. διαθέτει συνολικά 294 ΤΟΜΠ (περιλαμβανομένων και ΤΟΜΑ). Οι τουρκικές δυνάμεις διαθέτουν 627. Δηλαδή για κάθε ένα ΤΟΜΠ της Εθνικής Φρουράς αναλογούν 2.1 τουρκικά.

Ναυτικό – Αεροπορία
Στους τομείς αυτούς παραμένει ουσιαστικά αναπάντητη και καθοριστικής σημασίας η απειλή και η πρόκληση που προβάλει η Τουρκική Αεροπορία και το Ναυτικό στον αέρα και στη θάλασσα κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η δωρεάν παραχώρηση ενός σκάφους ανοικτής θαλάσσης από το Ομάν καθώς και οι φημολογούμενες μελλοντικές αγορές πλωτών μέσων από μέρους της Κ.Δ. δεν αλλοιώνουν το ανισοζύγιο αυτό.

Άμυνα – Οικονομία
Οι προϋπολογισμοί για την άμυνα, έχουν μειωθεί από €345.4 εκ. το 2010 σε €318.9 το 2016 επηρεάζοντας τα περιορισμένα ήδη εξοπλιστικά προγράμματα της Κ.Δ. και τις διεργασίες συντήρησης και εξασφάλισης ανταλλακτικών που μειώθηκαν κατά 34,2% για τις αντίστοιχες περιόδους. Η πίεση αυτή αναμένεται να συνεχισθεί και στο προβλεπτό μέλλον καθιστώντας στενά τα περιθώρια οποιασδήποτε ουσιαστικής ενίσχυσης της Ε.Φ. Ο προϋπολογισμός για την άμυνα το 2017 ναι μεν προνοεί υψηλότερες συνολικές δαπάνες ύψους €352 εκ. αλλά αυτό οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στο μισθολόγιο των νέων ΣΥ.ΟΠ.
Η ανάγκη είναι επιβεβλημένη  για συνεχή  εκπαίδευση του προσωπικού μόνιμου και εφέδρων  για να αναχαιτιστεί  ο Τούρκος εισβολέας . Πρέπει να επανέλθει η άσκηση Νικηφόρος-Τοξότης για ουσιαστική επαναφορά του  δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου. Η Κύπρος θα είναι μόνο ασφαλής κάτω από τα ένδοξα φτερά  της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.  Η στρατιωτική βάση Αντρέας Παπανδρέου  πρέπει να αναβαθμιστεί  ώστε να  2 πολεμικά αεροπλάνα έξ Ελλάδος να βρίσκονται  σε επιφυλακή   επί Κυπριακού Εδάφους συνεχώς. Επίσης   μια επιπλέον επιλαρχία  αρμάτων  οποιοδήποτε τύπου μαζί με ένα τάγμα μηχανοκίνητου πεζικού θα θωρακίσει την αμυντική γραμμή και θα δωθεί η ευκαιρία αντεπίθεσης   και οπισθοχώρησης του Τούρκικου σκυλιού. Το κυριότερο συστατικό της επιτυχίας  είναι το προσωπικό. Ο καθένας απ’ εμάς πρέπει αυτές τις στιγμές που διανύουμε να κλείσει τ’αύτια  στα καλέσματα των σειρήνων της  εθνικής επανάπαυσης και των καλεσμάτων της επανένωσης. Ο κάθε Έλληνας Κύπριος πρέπει να κατανοήσει ότι πάνω απ’όλα η πατρίδα και να ‘ναι   έτοιμος   να υπερασπιστεί και να θυσιαστεί υπέρ βωμών και εστιών όταν τον καλέσει το πολεμικό προσκλητήριο.
Βρετανικές δυνάμεις: “Οperation Shader”

Η βασική δύναμη των Βρετανών σε ανθρώπινο δυναμικό στην Κύπρο ανέρχεται στις 2270, ενώ σε ότι αφορά τις επιχειρησιακές τους ανάγκες στην περιοχή έχουν ενισχυθεί με πρόσθετες αεροπορικές δυνάμεις. Ένα σμήνος μαχητικών αεροσκαφών τύπου Tornado GR4 και 6 Typhoon FGR4, σταθμεύουν στο Ακρωτήρι για δράση κατά του Ισλαμικού Κράτους στα πλαίσια της “Οperation Shader”.
Στα ίδια σχεδόν επίπεδα όπως τον προηγούμενο χρόνο παραμένουν οι δυνάμεις της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, που ανέρχεται στα 958 άτομα.

Πηγή: Κυπριακό Κέντρο Στρατηγικών Μελετών