ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΠΑΡΘΕΝΩΝ ΖΩΔΙΑΣ

 

 

 

 

1. ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΟΝΗΣΙΦΟΡΟΣ , 4. ΜΗΛΙΟΣ ΑΠΟ ΞΕΡΟ/ΚΑΡΑΒΟΣΤΑΣΙ, 5. ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ (Κ. ΖΩΔΙΑ), 7. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΤΣΑΡΗΣ ΑΠΟ ΝΙΚΗΤΑ, 9. ΝΙΚΟΣ ΣΠΟΝΤΑΣ ΑΠΟ ΜΟΡΦΟΥ, 10. ΚΟΚΟΣ ΠΑΝΤΖΙΑΡΟΣ (Κ. ΖΩΔΙΑ), 11. ΧΑΜΠΗΣ ΧΑΤΖΙΗΣΤΥΛΛΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Κ. ΖΩΔΙΑ),  12. ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΛΟΙΖΟΥ (Κ.ΖΩΔΙΑ), 15. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΧΙΛΛΕΩΣ (Π. ΖΩΔΙΑ)

 

1. ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΟΛΩΜΟΝΙΔΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΑΝΩ ΖΩΔΙΑ, 4. ΝΙΚΟΣ ΣΠΟΝΤΑΣ ΜΟΡΦΟΥ, 3. ΛΟΥΚΑΣ ΛΙΜΙΣΗΣ Κ. ΖΩΔΙΑ; 6. ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΩ ΖΩΔΙΑ 9. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΧΙΛΛΕΩΣ Π. ΖΩΔΙΑ 11.  ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΛΟΙΖΟΥ Κ. ΖΩΔΙΑ 13. ΑΘΩΣ ΠΑΝΩ ΖΩΔΙΑ, 16. ΜΗΛΙΟΣ ΑΠΟ ΞΕΡΟ-ΚΑΡΑΒΟΣΤΑΣΙ

 

 

 

Οι φωτογραφίες και τα ονόματα μας έχουν σταλεί απο τον συγχωριανό μας Ανδρέα Ξερό. Αν γνωρίζετε τα ονόματα κάποιον απο την φωτογραφία επικοινωνήστε μαζί μας.

 

e-mail:zodhia.epistrfoi@gmail.com

zodhia@gmail.com

 

 

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Πληροφορούμε τους αναγνώστες του ιστολογίου μας ότι τα ηλεκτρονικά ταχυδρομεία e-mails: zodhia@gmail.com και zodhia.epistrofi@gmail.com είναι εγγεγραμένα στον διαχειριστή του ιστολογίου.

Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας σε ένα απο αυτά τα email.

Χρίστος Χριστοδούλου

 

20 Ιουλίου 2013

20 Ιουλίου 1974-20 Ιουλίου 2013. Εάλω η Κύπρος.

39 χρόνια μετά απο την αποφράδα ημέρα του ξεριζωμού των ελλήνων της Κύπρου ακόμα μία 20η Ιουλίου.

 

Σήμερα πρωϊ έχει ηχήσει το γοερό κλάμα της σερίνας που ξέρουμε, που νοιώθουμε και γνωρίζουμε και αισθανόμαστε ντροπή. Ντροπή για την κατάντια μας, ντροπή για το είμαστε στις θάλασσες και άλλοι στα κατεχόμενα για τον περίπατο μας αλλά κανένας στο οδόφραγμα. Καμία πρωτοβουλία τιμής και μνήμης απο τα κοινοτικά Συμβούλια της Ζώδιας γιατί η αυτοπροβολή και οι άλλες εκδηλώσεις έχουν πιο πολλύ ενδια(συμ)φέρον

ΣΚΥΒΟΥΜΕ ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΕ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΠΟΛΕΜΗΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ. ΣΥΓΝΩΜΗ. ΠΟΛΥ ΛΙΓΟ.

ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ. ΔΕΝ ΘΑ ΞΕΧΑΣΩ. ΤΙΠΟΤΕ ΔΕΝ ΞΕΧΝΙΕΤΑΙ

 

ΠΟΡΕΙΑ ΜΝΗΜΗΣ ΙΣΑΑΚ-ΣΟΛΩΜΟΥ

ΤΑ ΖΩΘΚΙΑ

 

Στην πεδιάδα της Μόρφου βρίσκονται πολλά χωριά όπως το Πραστειό, η Κυρά, ο Αστρομερίτης αλλά και η Κάτω και Πάνω Ζώδια.  Η λαϊκή παράδοση και οι μύθοι που σχηματίζονται για ένα χωριό, χαρακτηριστικά της περιοχής, η γεωγραφική θέση και η ζωή και ο βίος Αγίων ή και θρησκευτικών παραδόσεων καθορίζουν το όνομα ενός χωριού. Η Μόρφου αρχικά ως οικισμός σύμφωνα με την παράδοση, η Μόρφου χτίστηκε από τους Σπαρτιάτες πριν από το δέκατο αιώνα π.Χ. Αυτοί λάτρευαν τη θεά Αφροδίτη «Μορφώ» και απ΄ εδώ ίσως να πήρε και τ’ όνομά του ο οικισμός.

Οι παραδόσεις και οι μύθοι που δημιούργησαν και διηγούνταν οι κάτοικοι έδωσαν το όνομα στο χωριό Ζώδια. Αρχικά υπήρξε η Κάτω Ζώδια ενώ η Πάνω Ζώδια αναφέρεται ως νεότερος οικισμός.

 

 

 

 

 

Υπάρχουν 3 εκδοχές για το απο που πήρε τ’ όνομα του χωριό.

 

1.  Στην αρχαιότητα υπήρχε Ναός στην Πάνω Ζώδια αφιερωμένος στον Απόλλωνα.

2.  Η δεύτερη εκδοχή  όπως γράψαμε σε προηγούμενο άρθρο «Το δήμμα του Ναουύ» αναφέρεται στην Ρήγαινα η οποία κατοικούσε στη Μόρφου η οποία ήταν κατάξερη λόγω της ελλείψεως νερού και κάποιον Ρήγα ο οποίος κατοικούσε στην ανθισμένη Περιστερώνα που το νερό υπήρχε άφθονο. Ο Ρήγας ζήτησε να νυμφευθεί την ωραία Ρήγαινα, αλλά εκείνη του ζήτησε για να τον παντρευτεί να ανοίξει έναν αυλάκι από το οποίο θα της παραχωρούσε ποσότητα νερού ικανό να παρασύρει ένα φορτίο από ακανθώδεις θάμνους (παλλούρες). Έτσι και έγινε. Το αυλάκι ανοίχθηκε και το νερό έτρεξε μέχρι το παλάτι της Ρήγαινας. Αλλά το φορτίο με τις παλλούρες σκάλωσε σε κάποια στροφή του αυλακιού στη Ζώδια. Τότε ο Ρήγας και η Ρήγαινα θεώρησαν ότι το μέρος που σκάλωσαν οι παλλούρες ήταν σημάδι για να κτιστεί το παλάτι τους, για να μπορούν να επιβλέπει η Ρήγαινα τα κτήματα της προς τη Μόρφου και ο Ρήγας προς την Περιστερώνα. Το μέρος εκείνο ονομάστηκε Σταυρός και εκεί ήταν που κάποτε διαχωρίστηκε η παροχή νερού για τη Μόρφου, τη Ζώδια και το Αργάκι.
Πάνω Ζώδια

3.  Πιο επικρατέστερη εκδοχή είναι σύμφωνα με την παράδοση, το χωριό Ζώδια πήρε το όνομά του από το  «Ζώδιο», ένα θηρίο. Στα παλιά τα χρόνια  τα  Ζώθκια (φαντάσματα) στοίχειωναν τα χωράφια, κυρίως όσα ποτίζονταν και ήταν βρεγμένα και λασπωμένα από νερό. Ήταν κακά στοιχειά που πείραζαν και έκλεβαν τους αφελείς γεωργούς όταν ξενυχτούσαν τις νύχτες και πότιζαν τα χωράφια τους.

Ο Νέαρχος Κληρίδης στο βιβλίο του Χωριά και Πολιτείες της Κύπρου, 1961, αναφέρεται σε μία τοπική παράδοση που άκουσε σχετικά με την ονομασία των δυο χωριών: Η παράδοση αναφέρει ότι ένα ζώδκιον (=φάντασμα στο κυπριακό γλωσσικό ιδίωμα) κατοικούσε σε μια σπηλιά που υφίσταται ακόμη σε περιοχή της Πάνω Ζώδιας κι έτρωγε ανθρώπους που τύχαινε να περάσουν από την περιοχή του. Για να σκοτώσουν αυτό το φάντασμα (που είχε μορφή δράκου) εννέα γενναίοι άντρες του χωριού το επισκέφθηκαν κουβαλώντας μαζί τους και άφθονο κρασί καθώς και πολλούς μεζέδες. Γλέντησαν με το φάντασμα/δράκο κι αφού κατόρθωσαν να το μεθύσουν, το έλουσαν με πετρέλαιο και το έκαψαν. Έτσι και το χωρίο αυτό πήρε το όνομα «Ζώδια» από το μυθολογικό αυτό Ζώδιο.

 

 

 

Τα Ζώθκια ονοματίζονται στην Κυπριακή λαλιά τα στοιχειά και τα ξωτικά που κυκλοφορούν στον κόσμο τις νύχτες και μέσα στα σκοτεινά ερημικά μέρη και λιβάδια, όταν οι άνθρωποι κοιμούνται και δεν μπορούν να τα δουν.  Στη λαϊκή παράδοση τα Ζώθκια είναι στοιχειακά πνεύματα που τριγυρίζουν τις νύχτες και όπου βρουν άνθρωπο να κοιμάται στο ύπαιθρο, κάθονται πάνω στο στήθος του και τον πλακώνουν. Είναι στοιχειά πηγαδιών, γιοφυριών, λιμνών, ρεματιών, και θαλασσών.  Είναι φίδια θανατερά,  θηρία που βγαίνουν από τη θάλασσα και δράκοι που κατοικούν σε λάκκους και φωτιστικά. Τα σώματα τους είναι άϋλα ή σκιές, αλλά κάποτε έχουν σάρκα και οστά. Στον επερχόμενο θάνατο ένα στοιχειό του νερού είναι προάγγελος θανάτου και προειδοποιεί τους ανθρώπους με το μοιρολόι του μέσα στη νύχτα. Άλλες φορές, από πριν, πλένει τα ρούχα εκείνων που πρόκειται να πεθάνουν σε απόμερα σημεία ποταμών. Σε τόπους που δεν υπάρχουν λίμνες και ποταμοί, τα Ζώθκια κατοικούν μέσα σε πηγάδια και βγαίνουν τις νύχτες και παίρνουν τα ρούχα των ανθρώπων από τις κρεμάλες και τα κουβαλούν μέσα στους λάκκους που κατοικούν για να τα πλύνουν, προαναγγέλλοντας έτσι τον επερχόμενο θάνατο τους. Λέγεται ότι είναι κάτοχοι μιας γνώσης σύμφωνα με την οποία τίποτα στον κόσμο δεν πεθαίνει, αλλά όλα εξελίσσονται και ανανεώνονται για πάντα. Λέγεται ακόμα ότι ζουν μια παράλληλη ζωή σε σχέση με τους ανθρώπους. Γενιούνται, μεγαλώνουν, γερνούν, ασχολούνται με διάφορες εργασίες, συνήθως έχουν καλοσύνη, αλλά κάποτε έχουν κακία. Συχνά συνδέονται με φώτα και λάμψεις, φωτιές και φλόγες μυστηριακές, που περαστικοί τις βλέπουν τη νύχτα, κυρίως στην ύπαιθρο.

Το αρχικό όνομα του χωριού ήταν λοιπόν Ζώθκια. Οι Φράγκοι μην μπορώντας να προφέρουν το γράμμα θήτα το αντικατέστησαν με το γράμμα ταυ και έτσι η Ζώθκια έγινε Ζωτία. Κατά την περίοδο της φραγκοκρατίας στην Κύπρο δεν υφίστατο αυτός ο διαχωρισμός και οι δύο οικισμοί σημειώνονται σε παλαιούς χάρτες ως ένας με την ονομασία Zothia αλλά και με την ονομασία Zodies (=Ζώδιες)

ΤΟ ΔΗΜΜΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ

“Ο Νέαρχος Κληρίδης γράφει για ένα αυλάκι, που ο Ρήγας της Περιστερώνας άνοιξε με εργάτες δικούς του σε μια νύχτα, που έφτανε από την Περιστερώνα ως του Μόρφου και που χωρούσε τόσο νερό, ώστε μπορούσε να παρασύρει «μιαν γομαρκάν παλλούρες», που του ζήτησε η Ρήγαινα του Μόρφου για να δεχτεί την πρόταση γάμου που της έκανε. Το αυλάκι αυτό, που έχει μήκος 7 μίλια περίπου, υπάρχει ως τα σήμερα· είναι γνωστό ως «δήμμαν του Ναού». Μ’ ένα δήμμα (ανάχωμα) στην όχθη του Σερράχη το αυλάκι πιάνει νερό και μ’ αυτό αρδεύονται τα χωράφια Πάνω και Κάτω Ζώδιας, Αργακιού και Μόρφου” .

 

No.438.

THE IRRIGATION (PRIVATE WATER) ASSOCIATION LAW.

26 cif 1049 ____34 of 1954 P.I. : T/le Irrigation Assoriation of Zodhia, Kat0 ( I ‘ Kalokerinon Neron Naou ” 7H/1‘)52. Waler) Rul~s1, 952.

It is notificd for information that at a meeting held the 24th day of May, 1959, the Irrigation Association of Zodhia, Kato (I ‘ Kalokerinon Neron Naou” Water) was dissolved pursuant to Rule 18 (4) of the Irrigation Associatioil of Zodhia, Kat0 (I ‘ Kalokerinon Neroli Naou ” Water) Rules, 1952. (M.P. I 150/5z.)

 

 

Απο την σελίδα της Κατωκοπίας διαβάζουμε:

 

 

 

 

 

Ο Σερράχης είναι ο τρίτος μεγαλύτερος ποταμός της Κύπρου με μήκος 55 χιλιόμετρα. Πηγάζει από τη βόρεια πλευρά του Τρόοδος και χύνεται στον κόλπο της Μόρφου.
Στη πορεία του ενώνεται με πολλούς μικρότερους ποταμούς με κυριότερους τον Μερίκα , τον Ακακιότι (37 χιλ.), και τον Περιστερωνίτη (35 χιλ.), και λίγο πριν χυθεί στη θάλασσα ενώνετε με τον Οβγό (32 χιλ.).

Στη περιοχή του χωριού Κατωκοπιά ονομάζεται Βουναρούλιας εξαιτείας της μεγάλης απόθεσης πετρών στη κοίτη του.
Στον Σερράχη έχουν κατασκευαστή τέσσερα φράγματα. Το φράγμα Καλό χωριό Κλήρου, το τρίτο μεγαλύτερο της Κύπρου, χωρητικότητας 82.000 Μ3 και ύψος 9 μέτρα. Υπάρχουν και άλλα τρία μικρότερης χωρητικότητας κατασκευασμένα το 1973 (φράγμα των Μασσάρων) και το ένα πρόσφατα το 2007.

Σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, στις εκβολές του βρήκε ο Λεόντιος, ευσεβής πολίτης από του Σόλους , τη κάσα με τα οστά των Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνα. Η παράδοση λέει ότι είχαν παρουσιαστεί μπροστά του οι δύο Άγιοι και του είχαν υποδείξει το μέρος που βρισκόταν η κάσα με τα οστά τους.

 

 

Ο "Ναός" ένα βαθύ αυλάκι-αγωγός που ξεκινούσε κοντά από το νεκροταφείο της Περιστερώνας πολύ κοντά στο βυζαντινό ναό των Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνος με κατεύθυνση από νότο προς βορά κατά μήκος της κοίτης του ποταμού Σεράχη διέσχιζε τα Περιστερωνίτικαχωράφια.

Η διαδρομή αρχίζει να αλλάζει πριν την περιοχή της Κατζήλου και να ακολουθεί δυτική κατεύθυνση περνώντας μέσα από την Κατωκοπίτικη γη.

Κάπου κοντά στην γη της Μαζερής και ενώ η πορεία του ναού συνεχίζεται με δυτική κατεύθυνση περνώντας βόρια της περιοχής «Άγγουλος» με πορεία προς την Πάνω Ζώδια με ένα κάθετο "δύμμα"(δυσσιά) μέρος του αρδευτικού έργου ακολουθεί κάθετη βόρια διαδρομή προς Κατωκοπιά.

Φθάνοντας στα νοτιοδυτικά κράσπεδα του χωριού από το σπίτι του Βάσιλου Καζαντζή , ο "αύλακας" περνά από το χώρο της νέας Εκκλησίας  διασχίζει από τα νότια προς την βόριο-δυτική πλευρά του χωριού, όπου και τα τελευταία σπίτια του χωριού στο δρόμο προς το Αργάκι. Ακολουθώντας την βορειοδυτική του πορεία συναντάστην περιοχή που ευρίσκετε το υδραγωγείοτου χωριού Αργάκι- την καταληκτική πορεία του "βαθύ" .

Στην περιοχή υπάρχει ένα σύμπλεγμα με «δυσιές» που διακλαδώνουν την παροχή του νερού του χειμώνα στα περβόλια και τις καλλιέργειες τις περιοχής ενώ ένα άλλο βαθύ αυλάκι συνεχίζει με δυτική πορεία προς το εκκλησάκι του Αγίου Ανδρόνικου .

Ο Νέαρχος Κληρίδης γράφει για ένα αυλάκι, που ο Ρήγας της Περιστερώνας άνοιξε με εργάτες δικούς του σε μια νύχτα, που ’φτανε από την Περιστερώνα ως του Μόρφου και που χωρούσε τόσο νερό, ώστε μπορούσε να παρασύρει «μιαν γομαρκάν παλλούρες», που του ζήτησε η Ρήγαινα του Μόρφου για να δεχτεί την πρόταση γάμου που της έκανε. Το αυλάκι αυτό, που έχει μήκος 7 μίλια περίπου, υπάρχει ως τα σήμερα· είναι γνωστό ως "δύμμα του Ναού".

Από πού πήρε το όνομα του δεν είναι δύσκολο να συμπεράνουμε. Το γεγονός ότι ξεκινά την μακρά πορεία του από το σημείο που ευρίσκετε ο Ιερός ναός των Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνος μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι την ονομασία του την οφείλει στον Βυζαντινό τούτον Ναό και ότι η κατασκευήκαι η συμπλήρωση του έργουΘα πρέπει λογικά να έχει γίνει μεταγενέστερα.

Σύμφωνα με μια άλλη άποψη η ονομασία προήλθε από την φράση:στον αγωγό (στον ναγώ(γό) και με την Κυπριακή τοπολαλιά αφαιρώντας το (γ) στο (ναό).

Ο Ιωάννης Πίπης και ο Πολύδωρος Κνέκνας από το Αργάκι συμφωνα με την καταγραφεί του Χ.Πίπη κατάμαρτηρούν την εξής ιστορία που διαδραματίζεται στα χρόνια του μεσαίωνα:
Οι κάτοικοι της Μόρφου, της Ζώδιας , της Κατωκοπιάς και του Αργακίου συμφώνησαν να κατασκευάσουν το δήμα του «Ναού».Τότε συνέβηκε το εξής περιστατικό.

Ο τότε Ρήγας του Αργακίου έστειλε το γιο του να φέρει το νερό για να ποτίσουν τις ελλιές που ήταν κοντά στο χωριό.
Ο γιος του Ρήγα με δύο υπαλλήλους του έκαμαν το αυλάκι, το «Λιούδιν» και γύρισαν το νερό για να ποτίσουν.
Ακολούθυσε συπλοκή με τους φρουρούς και ο γιος του Ρήγα φονεύθηκε .
Το Αργάκι επαναστάτησε και ζυτούσε εκδίκηση για τον χαμό του νέου.
Μετά από αυτό το γεγονός πέτυχαν την εξής συμφωνία.
Όταν έχει νερό ο «Ναός» το Αργάκι να δικαιούται να παίρνει μια «κόρτα» νερό από το «Λιούδιν» .
Από τότε ο Αρκάντζελος της Πάνω Ζώδιας παίρνει το νερό κάθε Δευτέρα την διάρκεια της μέρας .Την νύκτα πότιζαν οι Κατωκοπίτες και οι Πάνω Ζωδιάτες .

 

Τρίτη και Τετάρτη πότιζαν οι Μορφίτες , τη δε Πέμτη οι Κατωκοπίτες,οι Μορφίτες και οι Κάτω Ζωδιάτες .

 

ΠΗΓΗ: ΚΑΤΩΚΟΠΙΑ

 

Η ιστορία του νερού

 

H Άννα Μαραγκού γράφει το 2009 για το Αργάκι. 

 

Το θέμα του νερού, οι συχνές ανομβρίες, ακόμη και οι καταστροφικές

πλημμύρες είναι λογικό να απασχολούν τους ανθρώπους που θέλουν να προστατέψουν τις σοδειές και τις περιουσίες τους. Όταν οι χρόνοι ήταν καλοί και ο Σερράχης και ο Οφκός κατέβαιναν ορμητικοί από τα βουνά τότε οι κάτοικοι του Αργακιού πότιζαν με τα

«δήμματα», αυλάκια στα οποία μάλιστα έδιναν ονόματα. Το δήμα του «Ναού», το Ελιούδιν, η Μαρκέττα, ο Έσσω Βαθύς. Πόσες και πόσες ιστορίες για το θέμα του νερού.

Να αναφέρω αυτή που καταγράφει ο Πίπης σύμφωνα με μαρτυρία του Ιωάννη Πίπη και του Πολύδωρου Κνέκνα, που διαδραματίζεται στα χρόνια του μεσαίωνα:

Οι κάτοικοι της Μόρφου, της Ζώδιας, Κατωκοπιάς και Αργακίου συμφώνησαν να κατασκευάσουν το δήμα του «Ναού», οπότε συνέβηκε το εξής περιστατικό. Ο τότε Ρήγας του Αργακίου, που ήταν την εποχή εκείνη βασιλικό αγρόκτημα, έστειλε το γιο του

να φέρει το νερό από το δήμμα του «Ναού» για να ποτίσουν τις ελλιές που ήταν κοντά στο χωριό. Ο γιος του Ρήγα με δύο υπαλλήλους του έκαμαν το αυλάκι, το «Λιούδιν» και γύρισαν το νερό για να ποτίσουν. Έγινε συμπλοκή με τους φρουρούς και ο γιος του Ρήγα

φονεύθηκε. Τότε ολόκληρο το Αργάκι ζήτησε εκδίκηση για το χαμό του νέου, και μετά από αυτό πέτυχαν την εξής συμφωνία. Όταν έχει νερό ο «Ναός» να δικαιούται το Αργάκι να παίρνει μια «κόρτα» συνεχώς μέσω του αυλακιού το «Λιούδιν και

γύρισαν το νερό για να ποτίσουν. Έγινε συμπλοκή με τους φρουρούς και ο γιος του Ρήγα φονεύθηκε.

Τότε ολόκληρο το Αργάκι ζήτησε εκδίκηση για το χαμό του νέου, και μετά από αυτό πέτυχαν την εξής συμφωνία. Όταν έχει νερό ο «Ναός» να δικαιούται το Αργάκι να παίρνει μια «κόρτα» συνεχώς μέσω του αυλακιού το «Λιούδιν». Άλλος όρος ήταν να παίρνει ο Αρκάντζελος της Πάνω Ζώδιας όλο το νερό κάθε Δευτέρα, κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τη νύκτα πότιζαν οι Κατωκοπίτες, και οι κάτοικοι της Πάνω Ζώδιας. Την

Τρίτη και την Τετάρτη πότιζαν οι Μορφίτες, τη δε Πέμπτη οι Κατωκοπίτες, οι Μορφίτες και οι Κατωζωδιάτες.

 

Στους νεότερους οι λέξεις «λαούμια» ή «τρυπητές» δε σημαίνουν πολλά πράγματα. Κι όμως κύριος άξονας επιβίωσης για το χωριό- όπως και για όλα τα χωριά- ήταν το θέμα του νερού. Ο Χριστόδουλος Πίπης καταγράφει ότι τα λαούμια και οι τρυπητές ανοίχτηκαν μετά το 1915. Τι ήταν; Μια σειρά από λάκκους, που απείχαν 70-80 πόδια ο

ένας από τον άλλο και ενώνονταν στον πυθμένα με τα γνωστά λαούμια. Μετρήθηκαν 294 λάκκοι, όπου ζούσαν κατά τον Πίπη, χέλια και καβούρια του γλυκού νερού. Αντιγράφω από το βιβλίο: «Στην αρχή ξεκινούσαν με τον τζεφαλόλακο, που ήταν η αρχή των λάκκων και ο πιο βαθύς. Ακολουθούσαν οι άλλοι, που τους ένωναν τα λαούμια, πυ

οδηγούσαν το νερό στην έξοδο, στο φάδι της επιφάνειας της γης, το λεγόμενο «πορτολάουμο».

 

Το έργο αυτό συντηρούσαν διάφοροι μέτοχοι, οι οποίοι ανάλογα με τις

ώρες που χρησιμοποιούσαν το νερό για πότισμα, πλήρωναν και το ανάλογο χρηματικό ποσό, που λεγόταν «καταβολή». Αλλά όπως όλα σε μια μικρή κοινότητα η ανόρυξη των λάκκων υπήρξε επεισοδιακή, γεγονός που πήρε και δημοσιότητα στις εφημερίδες της περιοχής. Από τη Φωνή της Κύπρου του 1920 διαβάζουμε: Τη πρωτοβουλία μερίδος τινός του χωρίου Αργακίου, προεξάρχοντος του φιλοπρόοδου δίδασκαλου Νεόφυτου Παπαδόπουλου και των κκ. Χριστοδούλου Λοϊζου, Ιωάννου Χαραλάπου Κωνναπή και Χατζηιώννου Παπαχριστοδούλου

εσχηματίσθη προ 5ετίας εταιρεία εξ 20 ατόμων ήτις δι εξόδων αυτής ανώρυξε λάκκους, φρέατα και υπόγειους οχετούς κατά την οδό Μασάρου και την αριστερά όχθην του χειμάρου Σέρραχου και έφερε εις την επιφάνεια αρδεύσιμον καλοκαιρινό ύδωρ ικανοποιούν τας γαίας των συμμετέχων και των λοιπών κατοίκων. Η πράξις αυτή της εταιρείας προξένησεν ζυλοτυπίαν μεταξύ των λοιπών συγχωριτών, οίτινες εσχημάτισαν νέαν εταιρεία εξ 69 ατόμων ήτις ήρξατο παραπλεύρως της παλαιάς

γραμμής ανορύττουσα νεους λάκκους και φρέατα και κατόρθωσε να αφαιρέση το καλοκαιρινό αρδεύσιμο ύδωρ εξ ού και η παλαιά εταιρεία ηναγκάσθη να κινήση κατ’αυτής αγωγή. Προ της αποπερατώσεως όμως της δίκης ειργάσθη και παλιν η παλαιά εταιρεία βαθύνουσα τους λάκκους, τα φρέατα και τους οχετούς και κατώρθωσε να αφαιρέσει το καλοκαιρινό νερόν εκ της άλλης γραμμής δια της επιδέξιου εργασίας ικανωτάτου πρακτικού υδραυλικού Μουσταφά Ιβραχήμ εκ Λακατάμιας και τη δραστηρία ενέργεια του συμμετόχου της παλαιάς εταιρείας κ. Χριστόδουλου Λοϊζου. Ούτως είχαν τα πράγματα ότι επιτέλους επήλθε συμβιβασμός

μεταξύ των δύο εταιρειών, δικαιούμενων να αρδεύωσιν εναλλάξ ανά 185 ώρας ούτως ώστε η κάθε εταιρεία θα έχει την επιτροπήν αυτής και τα προκυψώμενα έξοδα να πληρώνονται εξ ίσου κατά τα ώρας εκάστου συμμετόχου».

Το σύστημα αυτό άρδευσης κράτησε μέχρι το 1950. Η Ελένη Πρωτοπαπά γράφει ότι πολλοί χωριανοί ακόμα και παιδιά εργαζόταν στα λαγούμια του χωριού. Ορισμένοι εργαζόταν για χρήματα, άλλοι για να εξοφλούν τους φόρους τους και ορισμένοι εργαζόταν για να δικαιούνται μερίδιο- συμμετοχή στη νέο συνεταιρισμό που θα δημιουργείτο. Τα λαγούμια δημιούργησαν πολλές ευκαιρίες γεωργικής ανάπτυξης στο Αργάκι. Οι χωριανοί, γράφει η Ελένη Πρωτοπαπά, μπορούσαν πλέον να καλλιεργούν και καλοκαιρινές φυτείες. Μπορούσαν να φυτεύουν πατάτες δυο φορές το χρόνο. Άρχισαν να καλλιεργούν και φασόλια που απαιτούσαν

πολύ νερό. Το καλοκαίρι όλη περιοχή φύτευε καρπούζια τα οποία πωλούσαν σε όλη τη Κύπρο. Η ανάπτυξη του υδατικού συστήματος στο χωριό σύντομα έφερε και την καλλιέργεια βαμβακιού και λιναριού τα οποία αποτέλεσαν τη βάση για ανάπτυξη βιοτεχνίας στο χωριό για την επεξεργασία τους. Βλέπουμε την επεξεργασία του λιναριού σε κλωστή για παράδειγμα ( με το αδράχτι) την οποία είτε πωλούσαν για φτάσει στα

Λεύκαρα, είτε οι χωριανοί έφτιαχναν με αυτή τα δικά τους αντικείμενα όπως στρατούρια, σχοινιά. Η βιοτεχνία επεξεργασίας του λιναριού ανθούσε στη περιοχή μέχρι το τέλος του πολέμου.

 

Οι αλλαγές της δεκαετίας του 50.

Από το 1950 και μετά όταν άρχισε η μηχανική πια άντληση του νερού το τοπίο στο Αργάκι αλλάζει. Οι φυτείες των εσπεριδοειδών αντικατέστησαν τον παραδοσιακό και επίφοβο σιτοβολώνα, οι ανάγκες του νερού για το σύνολο της περιοχής αυξήθηκαν κατακόρυφα και το συνεταιρικό νερό δεν έφθανε για όλους. Μετά το 1960 είχε κατασκευαστεί και ο υδατοφράκτης του Μόρφου, ενώ η περιοχή του Αργακίου αντιμετώπιζε ακόμη προβλήματα στην άρδευση. Προοδευτικοί κάτοικοι του χωριού πρότειναν την κατασκευή ακόμη ενός υδατοφράκτη – των Μασάρων- για τις ανάγκες ολόκληρης της περιοχής ο οποίος μετά από αρκετές περιπέτειες ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 1973. Οι κάτοικοι του χωριού ασχολούνται αποκλειστικά με την καλλιέργεια

των εσπεριδοειδών, και οι εξαγωγές και το πολύτιμο χρήμα εισρέει στο χωριό. Οι Αργακίτες παρ’όλους τους νεωτερισμούς που βοηθούν σημαντικά τη ζωή τους παραμένουν σταθεροί και ακλόνητοι στην παράδοση. Επιμένουν να νοματίζουν τα χωράφια και τα περβόλια τους. Μαθαίνω για το Βαθύ, το Βυζατζέρι, το Καρκώτικο, το

Λαξίδι, το Μεγάλο Περιβόλι.

Παρόλα αυτά το ποσοστό των γεωργών θα μειωθεί από το 58% στο 40%, ενώ αύξηση θα σημειώσει η εργασία που σχετίζεται με την ευρύτερη κοινωνία, δάσκαλοι, αστυνομικοί, δημόσιοι υπάλληλοι, και φθάνει το 10% του ανδρικού εργατικού δυναμικού. Η γεωργία δηλαδή συνεχίζει να είναι η κύρια ασχολία διαβίωσης, ενώ η πλειοψηφία του εργατικού

δυναμικού εργάζεται για τις βασικές βιοτικές ανάγκες σε άλλους τομείς. Για παράδειγμα στις εξαγωγικές βιομηχανίες, όπως στα μεταλλεία, στην ελαφριά βιομηχανία, και κυρίως πασχολούνται στην κυβέρνηση.

 

Στα αμέσως επόμενα χρόνια του αγώνα του 55-59 το Αργάκι δίνει έντονα το παρών του και οι ιστορίες, είναι όλες μαζεμένες στο βιβλίο του Πίπη, και προέρχονται από περιγραφές των ιδίων των αγωνιστών. Είναι ενδεικτικές των δύσκολων χρόνων αλλά και της τόλμης και της αυτοθυσίας του χωριού. Μετά την ανεξαρτησία οι αλλαγές στον κοινωνικό περίγυρο αποκτούν πια αστραπιαίες ταχύτητες. Τα τρακτέρ κάνουν τη εμφάνισή τους, και η περιγραφή της σχέσης τους με

τους νεαρούς ιδιαίτερα του χωριού καταγράφεται από τον Πήτερ Λοϊζου: Όπως οι αουμπόηδες ξεπέζευαν από το άλογό τους και βρίσκονταν σε κλάσματα δευτερολέπτου κατά γης, έτσι και οι νεαροί στο Αργάκι. Έφθαναν με μεγάλη ταχύτητα στην κεντρική πλατεία, στάθμευαν με τρόπο εντυπωσιακό και πριν ακόμη κλείσει η μηχανή του βρίσκονταν στο καφενείο. Δικαίως το Αργάκι απέκτησε το ζηλευτό τίτλο Μικρό Τέξας.

Στη μικρή «κώμη Αργακίου» όπως λέει και Μενάρδος η ζωή κυλούσε με γοργούς

ρυθμούς μέχρι το ξημέρωμα της 14ης Αυγούστου. Από εκείνη τη μέρα μέχρι σήμερα, οι Αργακιώτες δίνουν δυναμικά το παρών τους στα δρώμενα του τόπου, από τα Πολεμίδια όπου είναι προσωρινά εγκατεστημένοι οι περισσότεροι μέχρι την Δερύνεια.

 

Στη μικρή «κώμη Αργακίου» όπως λέει και Μενάρδος η ζωή κυλούσε με γοργούς ρυθμούς μέχρι το ξημέρωμα της 14ης Αυγούστου. Από εκείνη τη μέρα μέχρι σήμερα, οι Αργακιώτες δίνουν δυναμικά το παρών τους στα δρώμενα του τόπου, από τα Πολεμίδια όπου είναι προσωρινά εγκατεστημένοι οι περισσότεροι μέχρι την Δερύνεια. Σκοπός και στόχος τους η διατήρηση της μνήμης και η προσπάθεια να κρατήσουν τους

συγχωριανούς ενωμένους για να ατενίσουν μαζί και με αισιοδοξία το μέλλον του χωριού, αλλά και του τόπου μας γενικά.